519. Παγιδευμένοι στο ελβετικό φράγκο του στεγαστικού δανείου

Το οικονομικό ξεσάλωμα που έζησε η Ελληνική κοινωνία μέχρι την κρίση οι τράπεζες το εκμεταλλεύτηκαν με θεμιτά και αθέμιτα μέσα για να κερδοσκοπήσουν εις βάρος των πελατών τους. Ας θυμηθούμε τις οι απαράδεκτες χρεώσεις που έκαναν εφευρίσκοντας γελοίες αφορμές. Για παράδειγμα: Στα στεγαστικά δάνεια, όλες οι τράπεζες, κάνοντας τραστ, χρέωναν κάθε χρόνο μερικά εκατοστάρικα ευρώ για «έξοδα φακέλου». Σε χρέωναν επίσης όταν έκανες μια απλή κατάθεση σε λογαριασμό πελάτη τους! Ώσπου, με μεγάλη καθυστέρηση, ξύπνησε η Τράπεζα της Ελλάδος και κατάργησε όλες αυτές τις απίθανες χρεώσεις. Στο μεταξύ, βέβαια,  οι τράπεζες είχαν εισπράξει τεράστια ποσά.

Το μεγαλύτερο έγκλημά τους: η μετατροπή του στεγαστικού δανείου από ευρώ σε άλλο νόμισμα με χαμηλότερο επιτόκιο, π.χ. το ελβετικό φράγκο. Η μετατροπή ήταν προαιρετική μεν αλλά έτσι σε συμβούλευαν οι τράπεζες να κάνεις. Με αυτό τον τρόπο όμως σε έβαζαν στη φάκα ενός μεγάλου συναλλαγματικού ρίσκου χωρίς να το καταλάβεις. Η φάκα είναι πως τα εισοδήματά σου είναι σε ευρώ αλλά εσύ ξεπληρώνεις το δάνειο (δόσεις και τόκους) σε Ελβετικά φράγκα. Αυτό το κάνεις μετατρέποντας κάθε φορά τα ευρώ σου σε φράγκα. Όταν όμως η ισοτιμία μεταξύ των δύο νομισμάτων αλλάξει (πάντοτε αλλάζει) αν το φράγκο υπερτιμηθεί, τότε θα πρέπει να πληρώνεις περισσότερα ευρώ για να αγοράσεις τα ίδια φράγκα που χρωστάς. Όσο πιο πολύ υπερτιμάται, τόσο πιο πολλά ευρώ πληρώνεις.  

Βεβαίως, αν το φράγκο υποτιμηθεί τότε κερδίζεις. Όμως με πια λογική βάζει η τράπεζα ένα γιατρό, δικηγόρο, ιερέα, μηχανικό, αρχιτέκτονα, εκπαιδευτικό, μαγαζάτορα ή υπάλληλο που είναι άσχετος με τις ισοτιμίες να πάρει συναλλαγματικό ρίσκο; Πώς περιμένει από αυτόν να προβλέψει την ισοτιμία ευρώ-φράγκου ύστερα από έξι μήνες, ένα χρόνο, δύο τρία, τέσσερα ή πέντε χρόνια αφότου πήρε το δάνειο; Εδώ εφοπλιστές, γνώστες της χρηματαγοράς, με οικονομικά επιτελεία να τους υποστηρίζουν έχασαν πολλά εκατομμύρια δολάρια στο παρελθόν όταν μετέτρεψαν το δάνειό τους από δολάρια σε γιεν επειδή δελεάστηκαν από το χαμηλότερο επιτόκιο. Οι άσχετοι  μεροκαματιάρηδες θα γλύτωναν;

Έτσι, εδώ και χρόνια, χιλιάδες δανειολήπτες στεγαστικών δανείων έχουν εγκλωβιστεί στο ελβετικό φράγκο. Έχουν πληρώσει ένα σωρό λεφτά και βλέπουν το υπόλοιπο του δανείου τους, μεταφρασμένο σε ευρώ, να αυξάνεται αντί να μειώνεται. Χώρια  που κάθε μήνα θέλουν όλο και περισσότερα ευρώ για να αγοράσουν τα φράγκα που χρωστούν.

Γιατί οι τράπεζες το έκαναν αυτό, γνωρίζοντας πως έβαζαν τους πελάτες τους στο στόμα του λύκου; Η απάντηση είναι: πρόσθετο κέρδος.  Σε κάθε μετατροπή νομίσματος η τράπεζα κερδίζει από το «εκάρ». Έτσι κέρδισε και από την αρχική μετατροπή του δανείου από ευρώ σε φράγκα αλλά και σε όλη την διάρκεια του δανείου κερδίζει μετατρέποντας κάθε μήνα το τοκοχρεολύσιο από ευρώ σε φράγκα. Μπροστά στο κέρδος τους αδιαφορούσαν παγερά για τις καταστροφικές συνέπειες στα νοικοκυριά που δανείστηκαν.

Αυθεντικός διάλογος με φίλο μου γιατρό, που με πήρε τηλέφωνο: -"Θέλω να σε ρωτήσω για το στεγ...". -"Έχεις πάρει στεγαστικό δάνειο σε ελβετικό" τον  διέκοψα "και τώρα, χρωστάς περισσότερα από όσα πήρες" -"Ναι, πώς το ξέρεις;" -"Δεν είσαι ο μόνος" -"Τι να κάνω;".

Πολλοί μου κάνουν αυτή την ερώτηση. Απαντώ: Εξαρτάται από την μελλοντική ισοτιμία ανάμεσα στο ευρώ και στο ελβετικό φράγκο. Αν το ευρώ ενισχυθεί θα μειωθεί η ζημιά σου. Αν υποτιμηθεί θα την μεγαλώσει κι άλλο. Κανείς δεν μπορεί να το προβλέψει αυτό με ασφάλεια (αν μπορούσε θα ήταν πάμπλουτος). Μια λύση να βγεις  τώρα από το ελβετικό και να μετατρέψεις το δάνειό σου πάλι σε ευρώ. Το μειονέκτημα είναι ότι παίρνεις τώρα την ζημιά και χάνεις την δυνατότητα να την μειώσεις μελλοντικά αν ενισχυθεί το ευρώ έναντι του ελβετικού.  Το πλεονέκτημα είναι ότι εξασφαλίζεις ότι δεν θα αυξηθεί και άλλο η ζημιά σου αν ενισχυθεί μελλοντικά το ελβετικό έναντι του ευρώ. Μόνο το μέλλον θα δείξει αν έκανες καλά ή άσχημα.  

                                               

Άραγε, όσοι ζημιώθηκαν επειδή οι τράπεζες εκμεταλλεύθηκαν την προφανή και αυταπόδεικτη άγνοιά τους στη διαχείριση συναλλαγματικού κινδύνου έχουν το νομικό έρεισμα να διεκδικήσουν  δικαστικώς αποζημίωση; Ένας πεπειραμένος νομικός μπορεί να δώσει την απάντηση.

(Από την στήλη μου "Εμπειρικές συμβουλές αυτοβελτίωσης" στον ποιοτικό ιστότοπο "Flow Magazine": 

http://www.flowmagazine.gr/article/view/pagideumenoi_sto_elvetiko_fragko_tou_stegastikou_daneiou

498. Πώς να διαχειριστώ τα δύσκολα οικονομικά του σπιτιού;

Ανεξάρτητα από το ύψος εισοδήματος, τα έξοδά μας είναι πάντα περισσότερα. Φροντίζουν για αυτό οι εταιρείας που δημιουργoύν διαρκώς νέες, τεχνικές ανάγκες. Κάθε τόσο βγαίνουν καινούργια γκάτζετ, σνακ, ποτά με "θεϊκή γεύση", αυτοκίνητα νέας τεχνολογίας, ρεστοράν με "ψαγμένα" πιάτα, καλλυντικά που κάνουν θαύματα, διακοπές σε τόπους μαγικούς και ονειρεμένους και πάει λέγοντας. Για να πειστούμε ότι η ζωή μας θα είναι αφόρητη χωρίς αυτά μάς βομβαρδίζουν με διαφημίσεις. Κι αν δεν έχουμε λεφτά, δεν πειράζει. Δέχονται την πιστωτική μας κάρτα με πολλές δόσεις. Χώρια τα "διακοποδάνεια" που διαλαλούσαν κάποτε, λες και δεν μας έφτανε το επίδομα αδείας του μισού μισθού.  

Έτσι, πάντα οι τελευταίες ημέρες του μήνα είναι στριμωγμένες. Κι ύστερα σκέφτεσαι "μα, πού ξοδεύτηκαν τόσα λεφτά;". Το πρόβλημα γίνεται οξύτερο έως οξύτατο με την οικονομική κρίση, που έκοψε ή εξαφάνισε εισοδήματα και αύξησε τους φόρους. 

Γεννήθηκα σε προσφυγική οικογένεια και μεγάλωσα σε μια χώρα κατεστραμμένη από τον πόλεμο και τον εμφύλιο που ακολούθησε. Έμαθα τότε πως ο άνθρωπος ζει και με τα πολλά και με τα λίγα. Τόσο λίγα, που τα σημερινά, τσεκουρωμένα εισοδήματα φαντάζουν πλούσια σε σύγκριση με εκείνα.  Πρέπει, λοιπόν, να είμαστε ικανοποιημένοι με την σημερινή κατάσταση; Ασφαλώς όχι. Μέχρις ότου όμως έλθει η οικονομική ανάκαμψη πρέπει να προσαρμοστούμε στις τωρινές συνθήκες. Δεν υπάρχει άλλη επιλογή.

Αντιλαμβάνομαι την οικονομική δυσκολία πολλών νοικοκυριών. Αφού τα έσοδα δεν αυξάνονται, αναγκαστικά θα περικοπούν οι υποχρεώσεις. Κατανοώ και την δυσκολία ψυχολογικής προσαρμογής, όταν στο παρελθόν είχαμε μάθει σε άλλο επίπεδο διαβίωσης. Μα πάνω απ' όλα νιώθω την απελπισία των ανέργων και τα προβλήματα, ψυχολογικά και επιβίωσης, που αντιμετωπίζουν. Από την αρχή της κρίσης, περισσότερο σκιαζόμουν την επερχόμενη ανεργία. 

"Εσείς που είσαστε οικονομολόγοι, πώς διαχειρίζεστε τα οικονομικά του σπιτιού;" ρώτησε την γυναίκα μου και εμένα μια εξαδέλφη μου, πελαγωμένη με τα έξοδά της. "Με φακελάκια" της απάντησα. Έμεινε εμβρόντητη. "Αλλά όχι από αυτά που φαντάζεσαι", συμπλήρωσα για να την συνεφέρω. "Δηλαδή;" ξαναρώτησε απορημένη. Άρχισα να της εξηγώ.

Κατ΄ αρχήν δεν υπάρχει καμιά επιστημοσύνη στη διαχείριση των οικονομικών του σπιτιού. Υπάρχει μόνο κοινός νους που λέει ότι πρέπει να φροντίζεις ώστε οπωσδήποτε τα έξοδά σου να είναι ίσα ή λιγότερα από τα έσοδα. Μολονότι αυτό είναι αυτονόητο, συχνά δεν ακολουθείται.

Γράψε σε ένα κομμάτι χαρτί τα μηνιαία έσοδά σου και από κάτω τα είδη των εξόδων σου, ανά κατηγορία: νοίκι, φως, νερό, τηλέφωνο, διατροφή, ένδυση, θέρμανση κλπ. Επιμέρισε τα έξοδά σου, ανά κατηγορία, ώστε το άθροισμα τους να μην υπερβαίνει τα έσοδα. Δύσκολη διαδικασία αλλά αναγκαία. Σε φακελάκια γράψε την κατηγορία του εξόδου (π.χ. θέρμανση) και το ποσό που έχεις υπολογίσει για αυτό. Όταν εισπράξεις τον μισθό σου βάλε σε κάθε φακελάκι το αντίστοιχο ποσό. Με αυτό θα πορευτείς, δεν υπάρχει  άλλη επιλογή.

Στο σούπερ μάρκετ, όλο το σκηνικό είναι στημένο από ειδικούς επαγγελματίες με στόχο να σε πείσουν να πάρεις πράγματα που δεν χρειάζεσαι. Για αυτό αγόραζε μόνο τα πράγματα που έχεις ήδη σημειώσει στο χαρτάκι σου. Προτίμησε προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας. Είναι εφάμιλλα των αντίστοιχων "επώνυμων" και τιμώνται 30%-50% φθηνότερα. Στην Ελλάδα της κρίσης η ιδιωτική ετικέτα αντιπροσωπεύει μόνο το 20% των αγορών έναντι 35% στην πλούσια Γερμανία, 42% στην Ισπανία και 50% στην Αγγλία. Προφανώς σε εμάς περισσεύουν λεφτά... >Ολη

Δεν είναι ντροπή να πηγαίνεις στον τσαγκάρη και στην μοδίστρα, που έχει πλέον κάθε γειτονιά, για επιδιόρθωση του παπουτσιού ή ρούχου αντί να το πετάξεις και να αγοράσεις καινούργιο. 

Μην χρησιμοποιείς πιστωτική κάρτα. Δεν λύνεις αλλά μεταθέτεις χρονικά και διογκώνεις το πρόβλημα με τα ληστρικά επιτόκια (20% ετησίως έναντι 2% κατάθεσης). 

Πριν αγοράσεις κάτι, κάνε μια έρευνα αγοράς, π.χ. διάλεγε βενζινάδικο με χαμηλή τιμή. Κλείνε φώτα του σπιτιού που δεν χρειάζονται. Μαγείρευε εσύ αντί να παίρνεις έτοιμα. Επισκέψου τις λαϊκές αγορές, έχουν φρέσκα και φτηνά προϊόντα.  Τα πολλά μικρά κάνουν το μεγάλο.

Τις υπόλοιπες ιδέες για περιορισμό των εξόδων θα τις βρεις εσύ. Και είναι, σε διαβεβαιώνω, πολλές ακόμη.  

(Από την στήλη μου "Εμπειρικές συμβουλές αυτοβελτίωσης" στο διαδικτυακό περιοδικό Flow Magazine: 

http://www.flowmagazine.gr/article/view/pos_na_diaxeiristo_ta_duskola_oikonomika_tou_spitiou)