396. Βάλε την ομορφιά στη ζωή σου

            Η οικονομική κρίση που βιώνουμε και που προβλέπεται να διαρκέσει καιρό, φέρνει πλάκωση στην ψυχή. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι η ψεύτικη, όπως αποδείχτηκε, ευημερία, που βιώναμε τόσα χρόνια, μας γέμιζε πάντα ψυχική ευφορία, αλλά αυτό είναι άλλη ιστορία.

           Ένα αντίδοτο στην πλάκωση που λέγαμε προηγουμένως είναι η  ομορφιά. Δεν χρειάζεται να ψάξουμε πολύ για να την βρούμε. Είναι παντού, γύρω μας, μα εμείς δεν την βλέπουμε. Κάθε μορφή τέχνης είναι ομορφιά. Τα μουσεία και οι αρχαιολογικοί χώροι, με φτηνό εισιτήριο ή δωρεάν είσοδο, είναι γεμάτα από αυτήν. Οι εκκλησίες μας, οι εικόνες, τα βιτρώ, τα ψηφιδωτά που τις κοσμούν, η αρχιτεκτονική τους. Έναν βιβλίο, ένα ποίημα, μια θεατρική παράσταση.

           Το γλαστράκι στο παραθύρι μας, η παιδική ζωγραφιά,  ένας περίπατος στο δάσος, το αλσάκι της γειτονιάς. Ρώτησαν κάποιον Αθωνίτη μοναχό τι βλέπει κανείς στο Περιβόλι της Παναγίας, αγιοσύνη ή σκάνδαλα. Και ο σοφός γέροντας απάντησε. "Βλέπεις ό,τι είσαι προετοιμασμένος να δεις. Αν αγιοσύνη, βλέπεις αγιοσύνη. Αν σκάνδαλα, βλέπεις σκάνδαλα".  Το ίδιο συμβαίνει με το άλσος ή το δάσος. Μπορείς να δεις τις ακαθαρσίες των σκύλων, τα αφημένα σκουπίδια, τα πεταμένα μπάζα, ή να θαυμάσεις τα δέντρα, τα άνθη, τα σκαθάρια και τις πεταλούδες που φιλοξενούν.  Το ίδιο συμβαίνει με την ζωή. Μπορείς να βλέπεις την μιζέρια, την ασχήμια, την ανθρώπινη κακία, αδιαφορία και εγωισμό. Όμως μπορείς να ξεχωρίσεις τον αλτρουισμό, την ειλικρίνεια, την φιλία, την αγάπη. Κι αυτά ομορφιά είναι. Εμείς επιλέγουμε τι θέλουμε να βλέπουμε. 

            Η φύση  όλη είναι μια ομορφιά. Ο έναστρος ουρανός. Τα γλυπτά που σμιλεύει τον χειμώνα η φύση στα γυμνά κλαριά των δέντρων. Οι βροχοστάλες που κατρακυλούν αργά στο τζάμι. Τα ρυάκια που σχηματίζει η νεροποντή στις παρυφές των δρόμων. Τα πολύκλωνα σχέδια της  αστραπής  στον μολυβί καμβά του ουρανού. Τα σύννεφα που ταξιδεύουν σπρωγμένα από τον άνεμο. Το ήρεμο ηλιοβασίλεμα, το πελώριο φεγγάρι που ανατέλλει, το τραγούδι του τζίτζικα, το ατέλειωτο πηγαινέλα των μυρμηγκιών, τα μάτια των αγαπημένων μας προσώπων, η δροσιά του νερού όταν διψάμε, το σπουργίτι που πίνει νερό από την λακκούβα του δρόμου, οι αυλακιές της προπέλας που οργώνει την θάλασσα, τα ασημένια φύλλα της ελιάς στο απέναντι πεζοδρόμιο. Όλα αυτά τα κοιτάμε, τα προσπερνάμε  μα δεν τα βλέπουμε.

            Ομορφιά είναι ολόκληρος ο κόσμος. Κόσμος σημαίνει κόσμημα και ονομάστηκε έτσι, όχι τυχαία, αλλά ακριβώς επειδή είναι όμορφος.  

            Η συνειδητή απόλαυση της ομορφιάς έχει δύο πλεονεκτήματα: γλυκαίνει την ψυχή και είναι δωρεάν. Είναι το νερό στο παγούρι για να διασχίσουμε την οικονομική έρημο στην οποία μπήκαμε.  Όμως η κρίση κάποτε θα περάσει. Πέρα μακριά, πίσω από εκείνους τους αμμόλοφους,  μάς περιμένει το πράσινο λιβάδι. Εκεί θα ξαποστάσουμε και θα χτίσουμε μια νέα ζωή, δίχως τα σφάλματα του παρελθόντος.  

(Εικονίζεται το έργο μου "Κραυγή" από την συλλογή "Εργαλεία")

386. Καμπαγιέ και...καμπαρέ

      Ανέβηκα στο Ηρώδειο να απολαύσω την τέχνη της διάσημης Ισπανίδας υψιφώνου Μονσεράτ Καμπαγιέ σε μια από τις τελευταίες της εμφανίσεις, καθότι είναι 79 ετών.

       Όταν εμφανίσθηκε στη σκηνή, στηριζόμενη από την μια στο μπράτσο του διευθυντή της ορχήστρας και από την άλλη στο μπαστούνι της, σείστηκε το θέατρο από τα χειροκροτήματα. Δεν είναι λίγο να έχεις ζωντανή μπροστά σου μια ντίβα.

       Το θαύμα τέλειωσε όταν άνοιξε το στόμα της να τραγουδήσει, ενώπιον μικροφώνου (!). Την αδύναμη φωνή της  η μεγαφωνική εγκατάσταση  στάθηκε αδύνατον να αναστήσει. Οι όποιες υψηλές νότες κρατούσαν ελάχιστα. Η χροιά της φωνής της αλλοιωμένη. Κοντολογίς, ένα δράμα. Την έβλεπα και την λυπόταν η ψυχή μου. 

       Στο διάλλειμα τα αρνητικά σχόλια από τους γύρω θεατές έδιναν κι έπαιρναν.

       «Τραγούδησε» συνολικά πέντε ολιγόλεπτες άριες και έκλεισε το πρόγραμμά της με τέσσερα ισπανικά τραγουδάκια.

        Είναι μεγάλη αρετή για ένα καλλιτέχνη ξέρει πότε πρέπει να αποχωρήσει  από το προσκήνιο. Κι είναι λυπηρό γι’ αυτόν που, λόγω χρημάτων ή χειροκροτημάτων, δεν το κάνει και διασύρει τον εαυτό του και την ιστορία του.

       Αποχωρώντας από το Ηρώδειο αισθανόμουν ότι κάποιος με είχε κοροϊδέψει. Η Καμπαγιέ ή οι υπεύθυνοι του Φεστιβάλ Αθηνών; Ή μήπως και οι δύο; Τις σκέψεις μου διέκοψε η φωνή κάποιου που έλεγε στην παρέα του: «Τώρα πια η Καμπαγιέ ούτε για καμπαρέ δεν είναι να τραγουδήσει…».

370. Διαφορετικές αναγνώσεις ίδιου βιβλίου

      Ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε το περιεχόμενο ενός βιβλίου, ιδίως του λογοτεχνικού συναρτάται κυρίως με τις προσωπικές εμπειρίες μας. Γι’ αυτό, διαφορετικοί άνθρωποι έχουν διαφορετικές εντυπώσεις για το ίδιο βιβλίο. Για τον ίδιο λόγο, "εισπράττουμε" διαφορετικά το ίδιο μυθιστόρημα,  όταν το διαβάσουμε σε διαφορετικές ηλικίες της ζωής μας.

Το ίδιο ισχύει και για άλλες μορφές τέχνης: ποίηση, θέατρο, κινηματογράφος, ζωγραφική, γλυπτική κλπ. 

Σε τελευταία ανάλυση, το πώς αντιλαμβανόμαστε το καθένα από όλα τα πράγματα στη ζωή είναι συνάρτηση, κυρίως, των προσωπικών εμπειριών, της φαντασίας, των επιθυμιών και των αναγκών μας.

309. Το μυστικό του "ατάλαντου" ζωγράφου

Γνώρισα πρόσφατα ένα φιλότεχνο δικηγόρο. Από τις πρώτες κουβέντες, μού αποκάλυψε την αιτία που τον έκανε φανατικό συλλέκτη πινάκων ζωγραφικής:

"Από παιδάκι μού άρεσε να ζωγραφίζω. Όταν πήγαινα στο νηπιαγωγείο,  η δασκάλα μάς ζήτησε να ζωγραφίσουμε ένα σπιτάκι. Έβαλα τα δυνατά μου και έφτιαξα μια  υπέροχη ζωγραφιά. Της την έδειξα με καμάρι και περίμενα να πει και σε μένα μπράβο, όπως  στα άλλα παιδιά. Εκείνη, μόλις το είδε, έφριξε. Το έσκισε και πέταξε τα κομμάτια στον αέρα λέγοντας «τι αηδίες είναι αυτές!». Από τότε μέχρι σήμερα δεν τόλμησα να σχεδιάσω ούτε γραμμή. Έτσι, διοχέτευσα την αγάπη μου για την ζωγραφική στην συλλογή πινάκων".  

Η ιστορία μού θύμισε την γνωστή ρήση του Ταλλεϋράνδου: «αυτό είναι  κάτι χειρότερο από έγκλημα. Είναι λάθος». Της "παιδαγωγού", συμπληρώνω.

306. Το βάρος της ζωής

Η ζωή δεν είναι μόνο παιζογελώ. Είναι και επιβίωση και πάλη και έννοιες κι ευθύνες και προβλήματα και κακοτυχίες και αρρώστιες και θάνατοι. Η ζωή είναι ένα μείγμα από ευχάριστα και δυσάρεστα. Η δοσολογία ποικίλλει μεταξύ των ανθρώπων. 

Μας βολεύει κάποιος να αναλαμβάνει μέρος από αυτή την ευθύνη: θεός, τύχη, κισμέτι, αστρολογία, κομμουνισμός, δημοσιοϋπαλληλίκι, πλούσιος γάμος (με αταίριαστο σύντροφο), κλπ.

Οι πιο ευαίσθητοι δεν αντέχουν αυτή την πίεση. Καταφεύγουν στον μοναχισμό,  στα ναρκωτικά, στην ψυχανάλυση, στην αυτοαπομόνωση, στην αυτοκτονία ή στην αγαμία (για να μην προσθέσουν οικογενειακές ευθύνες που δεν αντέχουν).

Η τέχνη έρχεται αρωγός να ελαφρύνει το βάρος της ζωής.

(Εικονίζεται το σκίτσο μου με τίτλο "Αυτόχειρ" από την συλλογή "Γελοιογραφίες")

                                                                       

263. Αθλήματα μετά μουσικής

Όταν έχεις συμμετάσχει, έστω περιστασιακά, σε ένα άθλημα το παρακολουθείς με μεγαλύτερο ενδιαφέρον, αφού μπορείς να εκτιμήσεις τις δυσκολίες κάθε κίνησης που κάνει ο αθλητής αλλά και την επίδοσή του.  Αλλιώς το θέαμα σου φαίνεται ανιαρό. Π.χ. σε έναν αγώνα πινγκ πονγκ βλέπεις μόνο επαναλαμβανόμενες κινήσεις, στο μπιλιάρδο μπάλες που χτυπάνε μεταξύ τους και στο ποδόσφαιρο "δώδεκα μαντράχαλους που κλωτσούν ένα φουσκωμένο πετσί" σύμφωνα με παλιό κωμωδιογράφο.    
     
Tο ίδιο ισχύει για τα μουσικά όργανα. Εκτιμάς περισσότερο την δεξιοτεχνία ενός  π.χ. κιθαρίστα αν έχεις ασχοληθεί κι εσύ κάποτε με το όργανο αυτό. 
     
Η ενασχόληση, σε κάποια φάση της ζωής μας, με τον αθλητισμό ή την τέχνη, πέραν των άλλων, μας δίνει την δυνατότητα να απολαμβάνουμε έναν αγώνα ή μια καλλιτεχνική εκδήλωση περισσότερο από τους μη "μυημένους". 
                     (Εικονίζεται το έργο μου "Ολυμπιακοί Αγώνες 2004")
 

144. Διαχωρισμός καλλιτέχνη και έργου

    Η αποκάλυψη των σκοτεινών πλευρών του χαρακτήρα ή της συμπεριφοράς ενός καλλιτέχνη που θαυμάζω με ενοχλεί και με πληγώνει. Σε σημείο που αμβλύνει την απόλαυση που παίρνω από το έργο του.

    Ύστερα από σκέψεις και προβληματισμούς αποφάσισα να ορθώνω τείχη ανάμεσα στον καλλιτέχνη και στο δημιούργημά του. Τους βλέπω σε ανεξαρτησία μεταξύ τους. Έτσι προστατεύω εκείνον, το έργο του αλλά κι εμένα!

140. Η τέχνη στη ζωή

   Προσπαθώ να φαντασθώ πως θα ήταν η ζωή χωρίς τέχνη.
Χωρίς τραγούδι, χορό, ποίηση, θέατρο, λογοτεχνία, ζωγραφική, γλυπτική, μουσική.
   Δεν θα ήθελα να ζω σε ένα τέτοιο κόσμο.

116. Ο σοφός και ο καλλιτέχνης

• «Έτερος εξ ετέρου σοφός» (Βακχυλίδης)
• «Δίδου σοφώ αφορμήν και σοφώτερος έσται» (Παροιμίες 9:9).

Αν αντικαταστήσεις την λέξη «σοφός» με τη λέξη «καλλιτέχνης» θα καταλάβεις  γιατί «δεν υπάρχει παρθενογένεση στη τέχνη» όπως είπε και ο Σεφέρης.

108. Το σύνδρομο της κλειδαρότρυπας

   Τα διηγήματα, τα μυθιστορήματα, οι βιογραφίες, οι κινηματογραφικές ταινίες, τα τηλεοπτικά σήριαλ και οι θεατρικές παραστάσεις έχουν κάτι κοινό με το κουτσομπολιό: Αναφέρονται στην ζωή κάποιου τρίτου. Ο αναγνώστης ή ο θεατής μολονότι δεν επεμβαίνει, συμμετέχει διανοητικά και συναισθηματικά στα δρώμενα, ερήμην των  πρωταγωνιστών. Είναι σαν να παρακολουθεί την ζωή τους από την κλειδαρότρυπα. 

     Στο "σύνδρομο της κλειδαρότρυπας"  στηρίζονται πολλές ακόμη αφηγηματικές τέχνες: παραμύθια, έπη κλπ  

     Το ενδιαφέρον για την ζωή του άλλου είναι ακόμη πιο έντονο όταν αφορά γνωστά μας πρόσωπα: φίλους, συγγενείς, γείτονες, κλπ.
     Τελικά, το "σύνδρομο της κλειδαρότρυπας" είναι ο ακρογωνιαίος λίθος της κοινωνικότητάς μας.     

70. Τα ονοματεπώνυμα αυτών που γνωρίζω

Έκανα ένα πείραμα για μερικές βραδιές, προσπαθώντας να κοιμηθώ. Αντί να μετράω πρόβατα, μετρούσα τους Έλληνες ηθοποιούς, ζώντες και μη, άνδρες και γυναίκες που ξέρω.

Το ίδιο έκανα, άλλες βραδιές, με τους Έλληνες και ξένους αθλητές, διάσημους επιστήμονες, τραγουδιστές,  καλλιτέχνες, πολιτικούς, πρόσωπα της τηλεόρασης.

Διαπίστωσα με έκπληξη, πως το άθροισμά τους μετριέται σε χιλιάδες. Είναι πολλοί περισσότεροι από όλους μαζί τους συγγενείς, φίλους, και γνωστούς που έχω γνωρίσει στη ζωή μου.

Τελικά, οι «εικονικοί» άνθρωποι που ξέρω είναι πολλοί περισσότεροι από τους «πραγματικούς». 

Αυτό δείχνει πόσο καθοριστικός είναι ο  ρόλο που παίζει στην ζωή μας η εικονική πραγματικότητα. Αλλιώς, δεν θα κρατούσα στη μνήμη μου, αθέλητα, τόσες χιλιάδες ονόματα μαζί με την εικόνα τους.

Αντίστροφα, δείχνει πόσο ανούσια θα ήταν η ζωή μας χωρίς την τέχνη, τον αθλητισμό και την διασκέδαση.