557. H Ελληνική σκέψη

Είμαι Έλληνας στον τρόπο σκέψης σημαίνει: Δεν δέχομαι τίποτε το δογματικό, ρωτώ το γιατί, αμφισβητώ, ζητώ τεκμηρίωση, απεμπολώ οτιδήποτε αντίκειται στην κοινή λογική και στον ορθολογισμό, φιλοσοφώ.

Η εφαρμογή του δεν είναι τόσο απλή όσο φαίνεται. Οδηγεί στην αναθεώρηση πολλών και θεμελιωδών πεποιθήσεών μας (θρησκευτικών, κοινωνικών, πολιτικών, κοσμοθεωρητικών) την οποία δεν είμαστε έτοιμοι να δεχτούμε. Την αναθεώρηση αυτή αποτρέπει η πολυετής και πολλαπλή πλύση εγκεφάλου που έχουμε ασυνείδητα υποστεί σε συνδυασμό με την φαινομενική ασφάλεια που παρέχει η πίστη σε εσφαλμένες αλλά παγίως εδραιωμένες αντιλήψεις μας.

Έτσι προτιμάμε να ζούμε στη βολική και εφησυχαστική πλάνη μας αγνοώντας το αίσθημα της ελευθερίας και αφοβίας που προσφέρει ο ελληνικός τρόπο σκέψης. 

(Εικονίζεται ο Θαλής ο Μιλήσιος, ο παγκόσμιος θεμελιωτής της λογικής, τον οποίο ο Αριστοτέλης θεωρούσε ως τον πρώτο Έλληνα φιλόσοφο)  

513. Ζώντας το παρόν

Ζούμε το παρόν με ένα διαρκές πηγαινέλα της σκέψης ανάμεσα στο παρελθόν (πολύ πρόσφατο έως απώτερο) και στο μέλλον (άμεσο έως  μακρινό).   

355. Τι δεν είπαν οι αρχαίοι Έλληνες

         Ανασκαλεύοντας στη μνήμη μου τις αριθμητικές παραστάσεις που μάθαμε στο σχολείο, θυμάμαι κάποια σύνθετα κλάσματα των οποίων οι όροι (αριθμητής και παρονομαστής) αποτελούνταν από ρίζες, κλάσματα κλπ. Όταν  όμως έκανες τις σχετικές πράξεις απλοποίησης κατέληγες σε ένα μικρό κλάσμα, ας πούμε ½.

Παρομοιάζοντας τη ζωή μας με ένα πολύπλοκο κλάσμα, όταν κάνεις τις απλοποιήσεις καταλήγεις σε μια μικρή λέξη: αγάπη.

Παραδόξως, οι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι ενώ μίλησαν για τα πάντα λησμόνησαν την αγάπη. Για αυτήν μίλησε μόνον ο Iησούς, βάζοντάς την στο κέντρο της διδασκαλίας του.

280. Αρχαίοι φιλόσοφοι και μελλοντικοί επιστήμονες

Θαυμάζουμε τους αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους για την προσπάθειά τους να ερμηνεύσουν τα φυσικά φαινόμενα. Αλλού έπεσαν διάνα (Δημόκριτος-Επίκουρος για το άτομο) αλλού πλησίασαν και αλλού λάθεψαν. Τα λάθη τους τα βλέπουμε εμείς σήμερα με συγκατάβαση. Την ίδια όμως συγκατάβαση θα δείξουν οι μελλοντικοί επιστήμονες για όποιες σύγχρονες θεωρίες αποδειχθούν λανθασμένες.

Με μια διαφορά: Οι αρχαίοι φιλόσοφοι δεν ήσαν επιστήμονες. Δεν διέθεταν κανένα επιστημονικό όργανο και ερμήνευαν τα φαινόμενα με μοναδικό εργαλείο το μυαλό τους.   Αντίθετα, οι σύγχρονοι επιστήμονες διαθέτουν σύμπασα την συσσωρεμένη γνώση όλων των επιστημών και διαθέτουν πληθώρα οργάνων ακριβείας.
    
Νέες ανακαλύψεις, νέες διαψεύσεις προηγούμενων θεωριών, νέα επιστημονικά προβλήματα. Έτσι θα προχωρά η επιστήμη, έτσι θα προχωρά η ανθρωπότητα.

258. Ο φαντάρος κι η πεταλούδα

Ο εφιάλτης που βλέπω κατά καιρούς στον ύπνο έχει να κάνει με την στρατιωτική μου θητεία. Υπηρέτησα δυο χρόνια ως γραφέας.  Στον ύπνο μου όμως βλέπω πως είμαι ξανά φαντάρος, για δεύτερη φορά, αρκετά χρόνια μετά την πρώτη. 

Χθες βράδυ είδα τον ίδιο εφιάλτη. Ξύπνησα και σκέφθηκα με ανακούφιση τι βλακείες ονειρεύομαι. Εξεπλάγην όμως με την απόλυτη βεβαιότητά που είχα πριν ξυπνήσω, πως ήμουν και πάλι φαντάρος.  

Σκέφτηκα τότε πως πραγματικότητα είναι αυτό που πιστεύεις με όλη την δύναμη της ψυχής σου πως είναι πραγματικό. Τότε όμως υπάρχουν δύο πραγματικότητες: η πραγματική και η ονειρική. Η ονειρική είναι εξίσου ζωντανή με την πραγματική αφού φέρνει ονειρώξεις, υπνοβασία ή εφιάλτες που μπορεί να εκδηλώνονται από παραμιλητό και μουγκρητά μέχρι καρδιακή ανακοπή. 

Τώρα καταλαβαίνω το περίφημο όνειρο του Κινέζου φιλόσοφου Τσουάνγκ Τσου, (Chuang Tzu) που ονειρεύτηκε πως ήταν πεταλούδα, κι όταν ξύπνησε δεν ήξερε αν ήταν άνθρωπος που ονειρεύτηκε πως ήταν πεταλούδα ή πεταλούδα που τώρα ονειρευόταν ότι ήταν άνθρωπος.

69. Πώς γεννιούνται οι ιδέες

Πολύ περισσότερες ιδέες μου γεννώνται συζητώντας με κάποιον φίλο, παρά με έμπνευση ή διαλογισμό.

Αυτός ίσως ήταν ένας από τους λόγους για τους οποίους αναπτύχθηκε η φιλοσοφία στην αρχαία Ελλάδα.    

35. Οι άπειρες "πραγματικότητες"

Οδηγώ το αυτοκίνητο από το γραφείο στο σπίτι. Α εκδοχή: Φτάνω με ασφάλεια. Β εκδοχή: Μου συμβαίνει  κάτι στο δρόμο που αλλάζει την ζωή μου. Επομένως, στο χιλιοστό του δευτερολέπτου πριν την εκδοχή Β βρίσκομαι σε ένα σταυροδρόμι. Αριστερά οδηγεί στην εκδοχή Α και δεξιά στην εκδοχή Β.

Τελικά φτάνω στο σπίτι. Άρα συνέβη η εκδοχή Α. Πως όμως ξέρω πως δεν συνέβη και η εκδοχή Β; Ότι, δηλαδή σε κάποιον άλλο χωροχρόνο δεν συνεχίστηκε η ζωή μου σύμφωνα με την εκδοχή Β;

Κι αν είναι έτσι, γιατί σε κάθε χιλιοστό του δευτερολέπτου της ζωής  μου να μην βρίσκομαι σε ένα σταυροδρόμι σαν κι αυτό που ανάφερα προηγουμένως; Οπότε σε κάθε χιλιοστό του δευτερόλεπτου η ζωή μου να διχάζεται και να «γεννά» νέες εκδοχές;  

Κι αν είναι έτσι, γιατί να διχάζεται και να μην τριχάζεται, σε τρεις εκδοχές;

Και γιατί να είναι μόνο τρεις και όχι περισσότερες; Γιατί όχι άπειρες;

Απαραίτητη προϋπόθεση, ο κάθε εαυτός μου να γνωρίζει αποκλειστικά και μόνο τι συμβαίνει στον ίδιο και να έχει πλήρη άγνοια στο τι συμβαίνει στους υπόλοιπους που άφησε πίσω του, στις άλλες εκδοχές.

Είναι τόσο παράλογη αυτή η σκέψη; Μα, υπάρχουν θεωρίες που μιλάνε για άπειρα σύμπαντα και για πολλαπλούς εαυτούς μας σε άλλες διαστάσεις. Αυτό βέβαια δεν κάνει αυτή την σκέψη (που δεν είναι τίποτε άλλο από μια πνευματική άσκηση) λιγότερο ουτοπική. Αλλά με το δεδομένο ότι έχουμε γνώση μόνο για ένα κλάσμα του σύμπαντος πως μπορείς να ξέρεις με σιγουριά τι είναι ουτοπικό και τι όχι;

10. Αρχαίοι φιλόσοφοι και μελλοντικοί επιστήμονες

Θαυμάζουμε τους αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους για την προσπάθειά τους να ερμηνεύσουν τα διάφορα φυσικά φαινόμενα. Αλλού έπεσαν διάνα (Δημόκριτος και Επίκουρος για το άτομο) αλλού πλησίασαν κι αλλού λάθεψαν.

Τα λάθη τους τα βλέπουμε εμείς τώρα με συγκατάβαση. Με την ίδια συγκατάβαση θα βλέπουν οι μελλοντικοί επιστήμονες κάποιες από τις θεωρίες των σύγχρονών μας επιστημόνων, που θα αποδειχθούν το ίδιο λανθασμένες.

Με μια διαφορά: Οι αρχαίοι φιλόσοφοι δεν ήσαν επιστήμονες και χωρίς να διαθέτουν ούτε τα στοιχειώδη όργανα προσπαθούσαν να ερμηνεύσουν με μοναδικό εργαλείο το μυαλό τους.

Αντίθετα, οι σύγχρονοι επιστήμονες κουβαλούν ολόκληρη την ως τώρα  συσσωρεμένη γνώση όλων των επιστημών και διαθέτουν πληθώρα οργάνων.

Νέες ανακαλύψεις, νέες διαψεύσεις προηγούμενων θεωριών, νέα επιστημονικά προβλήματα. Έτσι θα προχωρά η επιστήμη, έτσι θα προχωρά η ανθρωπότητα.