548. Ο συγγραφέας ως λειτουργός

Βαρουφάκης: "Τα βιβλία και ο τύπος είναι λειτουργήματα"

Να, λοιπόν, γιατί ανέκαθεν αισθανόμουν σαν...κοινωνικός λειτουργός! 

522. Τα "μυστικά" της γρήγορης ανάγνωσης

Το πρώτο εξωσχολικό βιβλίο που θεμελίωσε την ανύπαρκτη έως τότε βιβλιοθήκη μου ήταν το "Μιχαήλ Στρογκώφ" του Ιουλίου Βερν. Σήμερα η γυναίκα μου διαμαρτύρεται επειδή τα βιβλία έχουν καταλάβει όλο το σπίτι. Όταν τα βλέπω, αναρωτιέμαι πόσες χιλιάδες ώρες ανάλωσα για να τα διαβάσω. Και σκέπτομαι πως, αν μπορούσα να διαβάζω 10% πιο γρήγορα, στον ίδιο χρόνο, θα είχα διαβάσει 10% περισσότερα βιβλία!

Κάποτε συμμετείχα στο σεμινάριο ταχείας ανάγνωσης που οργάνωσε η ξένη τράπεζα που εργαζόμουν. Ως τότε νόμιζα ότι για να διαβάσεις γρήγορα υπάρχει κάποια τεχνική σύμφωνα με την οποία το βλέμμα διαγράφει στη σελίδα ένα μεγάλο Ζ  ή πιάνει μόνο το κέντρο των γραμμών ή κάτι τέτοιο. Ο Αμερικανός εισηγητής του σεμιναρίου μας εξήγησε ότι δεν υπάρχει κανένα κόλπο. Τα διαβάζουμε όλα, αλλά ταχύτερα. Πώς το κατορθώνουμε αυτό;

Η απάντηση είναι η εξής: Οι βολβοί των ματιών μας κινούνται από μύες. Όπως όλοι οι μύες, όσο περισσότερο ασκούνται, τόσο πιο πολύ αποδίδουν. Το μόνο που έχουμε να κάνουμε λοιπόν είναι να τους ασκήσουμε να κινούνται αριστερά-δεξιά με μεγαλύτερη ταχύτητα. Για αυτό το λόγο μας έδωσε ένα απλό, κουρδιστό όργανο. Ήταν ένα οριζόντιο πηχάκι που κάλυπτε το φάρδος της σελίδας και κατέβαινε με ρυθμιζόμενο ρυθμό την σελίδα, κρύβοντας τις γραμμές. Έτσι ανάγκαζε τα μάτια μας να κινούνται ταχύτερα ώστε να προλάβουν να διαβάσουν την γραμμή πριν την καλύψει το πηχάκι.   Αυτό ήταν όλο.

Για να διαπιστώσουμε την αποτελεσματικότητά του, διαβάσαμε ένα κείμενο (ήταν στα αγγλικά) χωρίς τον μηχανισμό και στην συνέχεια απαντήσαμε σε ένα τεστ κατανόησης του κειμένου. Επαναλάβαμε το τεστ αφού διαβάσαμε ένα άλλο κείμενο με τον μηχανισμό και είδαμε ότι ο βαθμός κατανόησης ήταν ο ίδιος. Το ίδιο συνέβη και με τα επόμενα τεστ ύστερα από ταχύτερη κατάβαση του μηχανισμού που σήμαινε πιο γρήγορη ανάγνωση.

Ο εισηγητής μας εξήγησε ότι όλα τα κείμενα δεν διαβάζονται με την ίδια ταχύτητα. Την προσαρμόζουμε ανάλογα με την πυκνότητα νοημάτων, την σημαντικότητα και το ενδιαφέρον τους. Για αυτό συνέστησε, πριν αρχίσουμε την ανάγνωση ενός κειμένου, να αφιερώσουμε λίγο χρόνο για να διαβάσουμε μόνο την πρώτη γραμμή από τις πρώτες παραγράφους. Αυτό θα μας βοηθήσει να πάρουμε μιαν ιδέα για το κείμενο και να προσαρμόσουμε την ταχύτητα με οποία θέλουμε να το διαβάσουμε.

Ύστερα από αυτές τις οδηγίες είναι εύκολο ο καθένας από τους  αναγνώστες να  πειραματιστεί μόνος του προσπαθώντας να διαβάσει με αυξανόμενη ταχύτητα διαφορετικά κείμενα έστω και χωρίς την χρήση του μηχανισμού που προαναφέραμε. Όπως είπαμε, ο στόχος είναι να εξασκήσει τους μυς που κινούν τους βολβούς των ματιών του για να κινούνται πιο γρήγορα. Βεβαίως, το ιδανικό θα ήταν να παρακολουθήσει ένα ειδικό σεμινάριο με σχετικό αντικείμενο. Σκέπτομαι πόσο πιο κερδισμένοι θα ήμασταν ως απλοί αναγνώστες, σπουδαστές και επαγγελματίες αν ένα τέτοιο σεμινάριο μπορούσαν να παρακολουθήσουν οι μαθητές όλης της χώρας. 

Παρεμπιπτόντως, ο Αμερικανός εισηγητής μας εξέπληξε όταν, δείχνοντας ένα πακέτο με τις ελληνικές εφημερίδες της ημέρας, ισχυρίστηκε ότι, μολονότι δεν γνώριζε ελληνικά, μπορούσε να καταλάβει το μορφωτικό επίπεδο των αναγνωστών στο οποίο  απευθυνόταν η κάθε εφημερίδα και να ξεχωρίσει τις λαϊκές.  Πώς; Αναλύοντας το editorial, δηλαδή το άρθρο που γράφει καθημερινά ο εκδότης της εφημερίδας στην πρώτη σελίδα και αντιπροσωπεύει το στυλ της. Αυτό που έκανε ήταν, σε ένα δείγμα κειμένου, να μετρήσει τον αριθμό των λέξεων που απαρτίζουν κάθε πρόταση και τον αριθμό των συλλαβών της κάθε λέξης. Όσο περισσότερες και πολυσύλλαβες ήταν, τόσο υψηλότερο το μορφωτικό επίπεδο των αναγνωστών. Αυτό το ξέρουν και οι δημοσιογράφοι των λαϊκών εφημερίδων και γράφουν με σύντομες προτάσεις και  ολιγοσύλλαβες λέξεις. Χρήσιμη πληροφορία για όσους ασχολούνται με το γράψιμο σε οποιαδήποτε μορφή. 

(Από την στήλη μου "Εμπειρικές συμβουλές αυτοβελτίωσης" στο e-περιοδικό Flow Magazine http://www.flowmagazine.gr/article/view/ta_mustika_tis_grigoris_angnosis

477. Πρόσκληση σε παρουσίαση του βιβλίου μου

474. Ένα ματωμένο βιβλίο

     Χθες, σε ένα βιβλιοπωλείο, το μάτι μου έπεσε στο βιβλίο του Κουφοντίνα, που κυκλοφόρησε πρόσφατα. Ασυναίσθητα, το έπιασα για να το ξεφυλλίσω. Σκέφτηκα όμως ότι, αν δεν είχε χύσει τόσο αίμα ο συγγραφέας του, αυτό το βιβλίο δεν θα είχε εκδοθεί. Όλο το ενδιαφέρον γύρω από αυτό στηρίζεται σε ένα και μοναδικό στοιχείο: τις δολοφονίες που διέπραξε εκείνος, εν ψυχρώ και προμελετημένα.  

     Ένιωσα τότε το βιβλίο στα χέρια μου κρύο σαν μέταλλο πιστολιού. Το άφησα με αποτροπιασμό στη θέση του. 

     Κοίταξα τα δάχτυλά μου. Μου φάνηκαν σαν λερωμένα από αίμα.         

440. H ζαχαρίνη και τα βιβλία

   Τα βιβλία με τα οποία απλά περνάς ευχάριστα την ώρα σου μοιάζουν με την ζαχαρίνη που σε γλυκάνει αλλά δεν σε τρέφει.

   Αντίθετα, τα βιβλία που σε προβληματίζουν, σε μορφώνουν και  σε κάνουν να σκέφτεσαι μοιάζουν με την ζάχαρη που σε γλυκαίνει και ταυτόχρονα σε θρέφει.

   Επειδή δεν μπορείς να διαβάσεις άπειρα σε αριθμό βιβλία, η ανάγνωση ενός βιβλίου-ζαχαρίνη σου κοστίζει την μη ανάγνωση, στον ίδιο χρόνο, ενός βιβλίου-ζάχαρη.

  Χρειάζεται να είναι κανείς επιλεκτικός σε αυτά που διαβάζει.

370. Διαφορετικές αναγνώσεις ίδιου βιβλίου

      Ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε το περιεχόμενο ενός βιβλίου, ιδίως του λογοτεχνικού συναρτάται κυρίως με τις προσωπικές εμπειρίες μας. Γι’ αυτό, διαφορετικοί άνθρωποι έχουν διαφορετικές εντυπώσεις για το ίδιο βιβλίο. Για τον ίδιο λόγο, "εισπράττουμε" διαφορετικά το ίδιο μυθιστόρημα,  όταν το διαβάσουμε σε διαφορετικές ηλικίες της ζωής μας.

Το ίδιο ισχύει και για άλλες μορφές τέχνης: ποίηση, θέατρο, κινηματογράφος, ζωγραφική, γλυπτική κλπ. 

Σε τελευταία ανάλυση, το πώς αντιλαμβανόμαστε το καθένα από όλα τα πράγματα στη ζωή είναι συνάρτηση, κυρίως, των προσωπικών εμπειριών, της φαντασίας, των επιθυμιών και των αναγκών μας.

360. H ζαχαρίνη και τα βιβλία

         Τα βιβλία με τα οποία απλά περνάς ευχάριστα την ώρα σου μοιάζουν με την ζαχαρίνη που σε γλυκάνει χωρίς να σε τρέφει, αφού δεν έχει ούτε μια θερμίδα.

Αντιθέτως, τα βιβλία που σε μορφώνουν, σε προβληματίζουν, σε κάνουν να σκέφτεσαι μοιάζουν με την ζάχαρη: σε γλυκαίνει και ταυτόχρονα σε θρέφει.

Το «κόστος ευκαιρίας» υπάρχει και στην ανάγνωση. Επειδή δεν μπορείς να διαβάσεις άπειρα βιβλία, το να διαβάσεις ένα βιβλίο-ζαχαρίνη σου κοστίζει την μη ανάγνωση, στον ίδιο χρόνο, ενός βιβλίου-ζάχαρη.

Έχω γίνει ιδιαίτερα επιλεκτικός στα βιβλία που διαβάζω. Δεν διστάζω να παρατήσω στη μέση ένα βιβλίο εάν διαπιστώσω ότι δεν με καλύπτει, δίχως να λυπάμαι τα χρήματα που έδωσα για να το αγοράσω. Εξ άλλου, την αγορά ενός βιβλίου μπορείς να την δεις και σαν επένδυση. Όλες οι επενδύσεις δεν είναι κερδοφόρες, υπάρχουν και ζημιογόνες. Κερδίζω όμως τον χρόνο που θα σπαταλούσα διαβάζοντας ένα μέτριο βιβλίο, ενώ στη θέση του διαβάζω κάποιο καλό. Το κέρδος αυτό δεν μετριέται με χρήματα.  

321. Σε μαγικά νησιά θέλω να βρεθούμε...

Όταν βλέπω φωτογραφίες μακρινών πόλεων και εξωτικών τοπίων, νιώθω μελαγχολία. Μου θυμίζουνε πως υπάρχουν μέρη που δεν θα επισκεφθώ, γυναίκες που δεν θα ερωτευτώ,  μουσικές που δεν θα ακούσω, ανθρώπους που δεν θα γνωρίσω, φαγητά που δεν θα γευθώ, μυρωδιές που δεν θα οσφρανθώ, συζητήσεις που δεν θα κάνω.

Να γιατί πιστεύω ότι τα χρήματα που δίνει κανείς ταξίδια, όπως και για βιβλία, μουσική και θέατρο δεν είναι σπατάλη, δεν είναι έξοδο αλλά επένδυση.

Τα αναγνώσματα, τα ακούσματα και οι εμπειρίες του ταξιδιού δεν «καταναλώνονται». Στοιχειώνουν μέσα μας και μας συντροφεύουν υποσυνείδητα σε όλη μας την ζωή.

320. Ένα ζευγάρι 100 ετών

Ας φανταστούμε το ιδανικό ζευγάρι: αγαπημένο, με κοινά ενδιαφέροντα, ίδιο χρώμα, θρησκεία και καταγωγή, με παρόμοιο κοινωνικό περιβάλλον, σπουδές, και ηλικία, που έχει συμβιώσει αρμονικά για δεκάδες χρόνια. "Αυτοκόλλητοι" με άλλα λόγια.  

Θα στοιχημάτιζες πως ένα μεγάλο μέρος από τις καθημερινές  σκέψεις  του ζευγαριού ταυτίζονται ή είναι παρόμοιες. Δεν συμβαίνει αυτό. Πιστεύω πως αυτή η ταύτιση δεν ξεπερνά το 3%.

Το υπόλοιπο 97% αφορά διαφορετικές σκέψεις, που αντανακλούν τις ατομικές του ανησυχίες, φόβους, ελπίδες, προσδοκίες, επιθυμίες, αξίες, προτεραιότητες, ενδιαφέροντα κλπ.  Στην πραγματικοτητα, καθένας τους ζει στον δικό του ψυχικό, πνευματικό και φαντασιακό μικρόκοσμο.

Όλοι μας, ως ξεχωριστή οντότητα, κουβαλάμε μέσα μας τις αναμνήσεις και τα βιώματα, που μας καθόρισαν από παιδί. Κουβαλάμε ακόμη τις μυριάδες προσλαμβάνουσες που σμίλεψαν τον χαρακτήρα μας. Καθένα από αυτά τα στοιχεία είναι μοναδικό, και όλα μαζί διαμορφώνουν τις καθημερινές σκέψεις μας.

Μπορεί να ζούμε  εκατό χρόνια, να είμαστε κοινωνικοί και να μιλάμε καθημερινά με όλο τον κόσμο. Όμως, ο  χρόνος κατά τον οποίο ταυτιζόμαστε πνευματικά με τους άλλους είναι ελάχιστος.

Εξαίρεση οι συγγραφείς: η ανάγνωση ενός είναι  μια ετεροχρονισμένη, αυτούσια μετάγγιση σκέψεων από το μυαλό του συγγραφέα στο μυαλό των αναγνωστών, πολλαπλασιασμένη με τον αριθμό των αναγνωστών. Για όσο διάστημα διαρκεί η ανάγνωση, οι σκέψεις συγγραφέα-αναγνώστη είναι συντονισμένες  στο ίδιο μήκος κύματος. Σχεδόν ταυτίζονται. 

Εν κατακλείδι, μόνοι γεννιόμαστε, μόνοι ζούμε, μόνοι πεθαίνουμε.

(Εικονίζεται το έργο μου "Αδάμ & Εύα" από την συλλογή "Μπουκάλια")

297. Τα σχολικά βιβλία όμορφα καίγονται

Στα παιδικά μου χρόνια, τα σχολικά βιβλία δεν διανέμονταν δωρεάν. Αγοράζονταν. Οι μαθητές, στο τέλος της χρονιάς, πουλούσαν στους βιβλιοπώλες τα βιβλία τους, που φρόντιζαν να διατηρούν καθαρά. Αγόραζαν της επόμενης τάξης, που είχαν πουλήσει οι μεγαλύτεροι. Έτσι  απόφευγαν το μεγαλύτερο κόστος των καινούργιων. Με το ίδιο βιβλίο, μάθαιναν γράμματα πολλοί μαθητές

Ο βιβλιοπώλης της γειτονιάς μου είχε δυο γιους τεμπέληδες. Έτσι, κάθε Σεπτέμβρη πήγαινα στο βιβλιοπωλείο του και ταξινομούσα, ανά τάξη, τα μεταχειρισμένα σχολικά βιβλία που ήσαν για πώληση. Η αμοιβή μου ήταν να πάρω τσάμπα τα βιβλία που χρειαζόμουν ο ίδιος για την νέα χρονιά, αφού προηγουμένως είχα ξεχωρίσει εκείνα που ήσαν σε άριστη κατάσταση.

Σήμερα, οι μαθητές καίνε τα βιβλία τους, μόλις τελειώσουν την τάξη.  

199. Από τα βιβλία στο πιλάφι

Η βιβλιοφαγία με κάνει συχνά να διαβάζω παράλληλα περισσότερα του ενός βιβλία, χάνοντας έτσι μέρος της απόλαυσης. Μία ως τόσο, κάνω εκκαθάριση τελειώνοντας τα μισοδιαβασμένα, πριν αρχίσω νέο.

Η υπόθεση μου θυμίζει την νοικοκυρά, που κάποια μέρα δεν μαγειρεύει ώστε να φάει η οικογένεια τα φαγητά που έχουν απομείνει στο ψυγείο.

Με την ευκαιρία, πριν πολλά χρόνια, η φτώχεια δεν επέτρεπε στη νοικοκυρά να πετάξει φαγητά στα σκουπίδια ή στο σκύλο της. Άσε που δεν υπήρχαν και πολλοί οικόσιτοι σκύλοι, ίσως γιατί δεν περίσσευαν αποφάγια. Κυκλοφορούσαν τότε ειδικές συνταγές για νέα φαγητά με αυτά που είχαν ξεμείνει. Κλασικό παράδειγμα, τα ρεβίθια που περίσσευαν στο τσουκάλι την άλλη μέρα πρόσθεταν ρύζι και τα έκαναν με πιλάφι, τα γνωστά «παντρεμένα», που, περιέργως συνδυάζονταν και γευστικά.

     Στην εποχή της λιτότητας που μπήκαμε, τέτοιες συνταγές είναι πολύτιμες.

198. Μυθιστόρημα-διήγημα-ερωτική σχέση

Οι αναγνώστες, στην εποχή μας, προτιμούν το μυθιστορήματα από τα διηγήματα. Ίσως επειδή στο μυθιστόρημα οι αναγνώστες, από την αρχή ως το τέλος του βιβλίου, βολεύονται με το να παρακολουθούν τους ίδιους ήρωες, στο ίδιο κλίμα, με την ίδια υπόθεση, καθώς εκτυλίσσεται.
 Αντίθετα, στην συλλογή διηγημάτων, κάθε λίγες σελίδες αυτοί οι παράγοντες αλλάζουν. Σε κάθε διήγημα το ενδιαφέρον ανανεώνεται, η γοητεία του άγνωστου  θέλγει και η  ρουτίνα σπάει. Από την άλλη, βέβαια, υπάρχει το ξεβόλεμα και η φασαρία του «πάλι από την αρχή».

     Με μπόλικη φαντασία, μπορεί το μυθιστόρημα να παρομοιασθεί  με μακροπρόθεσμη, σταθερή, συζυγική ζωή ενώ η συλλογή διηγημάτων με πρόσκαιρες, ερωτικές σχέσεις. Ίσως, οι θιασώτες των μυθιστορημάτων να είναι πιστοί/ές σύζυγοι ενώ των διηγημάτων να ρέπουν προς την απιστία…

172. Βιβλία και εμπειρίες

Ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε το περιεχόμενο ενός  βιβλίου, αν είναι λογοτέχνημα συναρτάται κυρίως με τις προσωπικές εμπειρίες μας ενώ αν είναι άλλου είδους, με τις γνώσεις μας. Γι’ αυτό, αλλιώς αντιλαμβάνεται ο ίδιος άνθρωπος το ίδιο μυθιστόρημα, όταν το διαβάσει σε διαφορετικές ηλικίες της ζωής του, οπότε έχει και διαφορετικές εμπειρίες.

Το ίδιο συμβαίνει για όλες τις μορφές τέχνης. 

      Σε τελευταία ανάλυση, η αντίληψη όλων των πραγμάτων στη ζωή είναι συνάρτηση, πρωτίστως, των προσωπικών εμπειριών και γνώσεών μας.

Το εικονιζόμενο έργο ΑΜΛΕΤ (HAMLET) παρουσιάζεται αναλυτικά στην Σύνδεση:

http://aris-tourgimata.blogspot.com/2011/03/blog-post_06.html

126. Η ηδονή της ανάγνωσης

Η ανάγνωση μυθιστορημάτων (Ουγκώ, Βερν, Μαλό, κλπ) ήταν η μεγαλύτερη ηδονή που ένιωσα στην παιδική ηλικία, ως αποτέλεσμα της αχαλίνωτης φαντασίας μου, της φυσικής περιέργειας και της έλλειψης άλλων διεξόδων προς τον έξω κόσμο (τηλεόραση, κλπ). Τα μυθιστορήματα με συνάρπαζαν, με βοηθούσαν να ανακαλύψω την οικουμένη.

       Σήμερα, ελάχιστα μυθιστορήματα με συγκινούν. Θα ήμουν ευτυχής αν, έστω ένα, μου έδινε εκείνη την συγκίνηση.  

45. Καιομένη βάτος-βιβλίο

Γράφω ένα κείμενο. Οι σκέψεις, οι ιδέες μου ταξινομούνται και μπαίνουν στη σειρά. Κωδικοποιημένες με μαυρόασπρα σημαδάκια πάνω σε άσπρο χαρτί.

Η γραφή είναι το ηλεκτρονικό modem που κωδικοποιεί τις σκέψεις και τις κάνει σχεδιάκια. Η ανάγνωση τις από-κωδικοποιεί και να τις ξανακάνει σκέψεις. Αν λείψει ο κώδικας το κείμενο μένει άγνωστο, όπως ο Δίσκος της Φαιστού.

Διαβάζω ένα βιβλίο γραμμένο χθες, πέρσι ή πριν από χιλιάδες χρόνια. Οι πάλαι ποτέ καταγεγραμμένες σκέψεις του συγγραφέα αποκωδικοποιούνται και μπαίνουν στο μυαλό μου. Μοιάζουν με κατεψυγμένα ψάρια που αποψύχονται και ξαναγίνονται φρέσκα, έτοιμα για τηγάνι.

Δεν είναι καταπληκτικό; Διαβάζω Κικέρωνα και «συνομιλώ» μαζί του κι ας μας χωρίζουν αιώνες. Τρυπώνω στο μυαλό του και εντρυφώ στις σκέψεις του, σε όσες τουλάχιστον εκείνος έχει επιτρέψει, όταν έγραφε το κείμενό του.

Ο εγκέφαλος του Κικέρωνα, μέσω των γραπτών του, όσο βρισκόταν στη ζωή ήταν ανοιχτό σπουδαστήριο για τους αναγνώστες.

Μετά τον θάνατό του, τίποτε δεν άλλαξε. Οι αναγνώστες από όλο τον κόσμο, του παρελθόντος, του παρόντος και του μέλλοντος θα συχνάζουν πάντοτε εκεί και θα απομυζούν τις σκέψεις του αφήνοντάς τες πάντα ανέπαφες. Απομυζούμενες και μη αναλωνόμενες. Καιομένη και μη κατακαιομένη βάτος.