490. Το Ποτήρι της Ευτυχίας μας συμβουλεύει

Υπέρτατος σκοπός της ζωής είναι η ευτυχία. Μοιάζει με την κορυφή ενός βουνού  στην οποία όλοι επιδιώκουν να φθάσουν ακολουθώντας διάφορα μονοπάτια: θρησκεία, εσωτερική γαλήνη, διαλογισμός, νιρβάνα, έρωτας, πλούτος, δόξα, ηδονές ακόμη και ναρκωτικά.

Τι είναι όμως ευτυχία; Συχνά, η εικόνα που έχουμε στο μυαλό μας για αυτήν είναι θολή. Την θεωρούμε σαν μια μισο-θεωρητική ή μισο-πραγματική κατάσταση, αιωρούμενη κάπου ανάμεσα στις σφαίρες της πραγματικότητας και της ουτοπίας. Πιστεύουμε ότι υπάρχουν ευτυχισμένες μέρες ή ευτυχισμένες στιγμές, που όμως είναι σπάνιες και συνδέονται με ορισμένα σημαντικά γεγονότα της ζωής μας, όπως  η ημέρα του γάμου μας, της γέννησης του παιδιού μας ή όταν κερδίσουμε στο λαχείο. Τις υπόλοιπες όμως τι κάνουμε; Είμαστε ευτυχισμένοι; Η απάντηση εξαρτάται από τον τρόπο που ορίζουμε την ευτυχία.

Η ευτυχία είναι η έννοια με τους περισσότερους ορισμούς. Υποπτεύομαι πως υπάρχουν τόσοι ορισμοί όσοι και οι άνθρωποι. Συμμερίζομαι την άποψη που λέει ότι ευτυχία είναι η κατάσταση, συνήθως προσωρινή, όπου η πραγματικότητα συμπίπτει με τις επιθυμίες μας. Αντίστοιχα, δυστυχία είναι η διάσταση μεταξύ τους, οπότε δυστυχία είναι η απόσταση ανάμεσα σε επιθυμία και σε πραγματικότητα. Όσο μεγαλύτερη η απόσταση, τόσο μεγαλύτερη η δυστυχία.

Αφού εμείς ορίζουμε τις επιθυμίες μας, με δεδομένη την πραγματικότητα, εμείς καθορίζουμε την ύπαρξη ή μη της ευτυχίας μας. Παράδειγμα: Αν έχω δέκα (πραγματικότητα) και θέλω  είκοσι (επιθυμία) δεν είμαι ευτυχής. Αν έχω εκατό και θέλω διακόσια, πάλι δεν είμαι ευτυχής. Αντίθετα, αν έχω δέκα και θέλω δέκα είμαι ευτυχής. Αν έχω εκατό και θέλω εκατό πάλι είμαι ευτυχής.  Συμπέρασμα: Η ευτυχία είναι ανεξάρτητη από τον πλούτο. Άρα, ένας φτωχός μπορεί να είναι ευτυχής και ένας πλούσιος δυστυχής. Επομένως, η δημοκρατία έχει την πληρέστερη εφαρμογή της στην ευτυχία!

Το Ποτήρι της Ευτυχίας, που παρουσιάζω διεξοδικά στο βιβλίο μου "Αντίο, Άγχος", εικονογραφεί και αναλύει την ουσία της ευτυχίας και μας επισημαίνει τι πρέπει να κάνουμε και τι όχι για να επιτύχουμε τον τελικό μας στόχο: να βρούμε την ευτυχία. Μας βοηθά ακόμη να καταλάβουμε καλλίτερα αυτό που ακούμε κατά κόρον: δεν χρειάζεται να ψάξουμε αλλού για να την βρούμε αλλά μέσα μας. 

Πασίγνωστο το ευφυολόγημα του γεμάτου μέχρι την μέση ποτηριού, που ο αισιόδοξος ονομάζει μισογεμάτο και ο απαισιόδοξος μισοάδειο. Aυτό μου ενέπνευσε την εξής εικόνα: Κάθε άνθρωπος έχει μπροστά του ένα ποτήρι. Το γεμάτο μέρος του (στο εξής θα το λέμε Μισογεμάτο) περιέχει όλα τα αγαθά που κατέχει. Το άδειο μέρος του (στο εξής θα το λέμε Μισοάδειο) περιέχει όσα θέλει αλλά δεν έχει. Όταν αποκτήσει κάτι που δεν έχει, αυτό φεύγει από το Μισοάδειο και πέφτει στο Μισογεμάτο. Στο ποτήρι του ολιγαρκούς το Μισοάδειο είναι μικρό, ενώ του πλεονέκτη μεγάλο.

Όσα αγαθά και να αποκτήσει ο άνθρωπος, αυτό το ποτήρι ποτέ δεν γεμίζει. Νέες επιθυμίες έρχονται και διογκώνουν το Μισοάδειο. (Η πολιτική οικονομία το ονομάζει «το ανικανοποίητο των αναγκών»). Οι άνθρωποι έχουν μονίμως στραμμένο το βλέμμα τους στο Μισοάδειο και περιφρονούν το Μισογεμάτο. Μόλις αποκτήσουν κάτι το χαίρονται για λίγο και μετά το αγνοούν, θέλοντας τώρα κάτι άλλο που βρίσκεται, όπως είπαμε, στο Μισοάδειο. Όσο μικρότερο είναι το Μισοάδειο, τόσο ευτυχέστερος ο άνθρωπος. Όσο μεγαλύτερο, τόσο δυστυχέστερος.

Το μέγεθος του Μισογεμάτου δεν επηρεάζει κατ’ ανάγκην την ευτυχία ή την δυστυχία του ανθρώπου. Γι’ αυτό ένας πλούσιος μπορεί να είναι δυστυχής ή ένας φτωχός ευτυχής.

Τρία πράγματα καθορίζουν την ευτυχία: το μέγεθος του Μισοάδειου, ο βαθμός προσήλωσης στο Μισοάδειο και ο βαθμός απόλαυσης του  Μισογεμάτου, ανεξάρτητα από το μέγεθός του. Εμείς μεγεθύνουμε το Μισοάδειο, αφοσιωνόμαστε στο Μισοάδειο και αγνοούμε το Μισογεμάτο. Και ύστερα αναρωτιόμαστε γιατί δεν είμαστε ευτυχισμένοι.

Το μεγεθυσμένο Μισοάδειο, είναι ο μεγαλύτερος εχθρός της ευτυχίας και λέγεται απληστία, ένα από τα θανάσιμα αμαρτήματα της χριστιανικής θρησκείας. Αντίστοιχα πρεσβεύουν όλες οι θρησκείες.  Αυτό είναι η αιτία κάθε κακού. Φόνος, ληστεία, κλοπή, μοιχεία, βιασμός, φθόνος, αρπαγή, απάτη, πόλεμος έχουν μόνο ένα αίτιο: την απόκτηση πράγματος που δεν μας ανήκει (έστω κι αν σαν κι αυτό έχω ήδη πολλά).

Η πρόοδος της ανθρωπότητας κρύβεται επίσης στο Μισοάδειο, αφού βελτιώνουμε διαρκώς τις συνθήκες διαβίωσής μας αποκτώντας όσα δεν έχουμε. Διαφορετικά θα ζούσαμε ακόμη σε σπηλιές. Επομένως, στο Μισοάδειο εδράζεται και το Κακό και το Καλό. Είναι σαν το μαχαίρι (σφάζεις ή χειρουργείς).

Το Ποτήρι της Ευτυχίας μας συμβουλεύει να αλλάξουμε συνήθειές και να μεταθέσουμε την προσοχή μας από το Μισοάδειο στο Μισογεμάτο, βρίσκοντας την ιδανική ισορροπία ανάμεσά τους. Εξισώνει όλους του ανθρώπους απέναντι στο δικαίωμα για ευτυχία. Πλούσιοι και φτωχοί, μορφωμένοι και αμόρφωτοι, έξυπνοι και χαζοί, νέοι και γέροι, αρτιμελείς και μη, υγιείς και ασθενείς, όλοι έχουμε ίσα δικαιώματα και ίσες ευκαιρίες μπροστά στην ευτυχία. Αρκεί να απολαμβάνουμε το όποιο Μισογεμάτο μας και να εκλογικεύουμε το Μισοάδειο μας.

Η θεωρία του Ποτηριού έχει ευρύ πεδίο εφαρμογής. Για παράδειγμα, η ηλικία. Αντί να κοιτάμε τα χρόνια που έχουμε ζήσει ενώ άλλοι πέθαναν νεότεροι, θρηνούμε τα νιάτα μας κοιτώντας το Μισοάδειο, αυτό που χάσαμε και δεν θα ξαναβρούμε (εκτός κι αν έχουμε την «τύχη» του Φάουστ).

Για να βρούμε την ευτυχία δεν έχουμε παρά να αλλάξουμε νοοτροπία. Να εξασκήσουμε τον εαυτό μου να σκέφτεται λίγο πιο διαφορετικά από πριν.  

Συνοψίζοντας, η ικανοποίηση μας με αυτά που έχουμε είναι το μεγάλο μυστικό της ευτυχίας. Η μη ικανοποίησή μας με αυτά που έχουμε είναι το μεγάλο μυστικό της ανθρώπινης προόδου. Η εύρεση της χρυσής τομής είναι το μεγάλο μυστικό της ζωής.

Αναδημοσίευση από την στήλη μου "Εμπειρικές συμβουλές αυτοβελτίωσης" στο Flow Magazine: 

http://www.flowmagazine.gr/article/view/to_potiri_tis_eutuxias_mas_sumvouleuei/category/personal_development

470. Χουχούλιασμα και ευτυχία

Κάθε πρωί που κάνω ντους, ειδικά τους κρύους μήνες του χειμώνα, παρατείνω όσο μπορώ την παραμονή μου κάτω από το ζεστό, σχεδόν καυτό νερό. Νιώθω μια χαύνωση, ένα χουχούλιασμα, μια αίσθηση ευτυχίας.

Μικρές αποδράσεις από την καθημερινότητα, μικρές απολαύσεις στον καμβά της ζωής, που, πολλές μαζί, συσσωρευμένες διαχρονικά, κάνουν την ευτυχία.

365. Αυταπάτη περί ευτυχίας

         Είμαστε θύματα της ομαδικής αυταπάτης ότι, επειδή στην σύγχρονη εποχή έχουμε υπερεπάρκεια αγαθών είμαστε, ντε και καλά, πιο ευτυχισμένοι από τις προηγούμενες γενιές.

Αν αλήθευε αυτό, κάθε γενιά θα ήταν πιο δυστυχισμένη από την επόμενη  και πιο ευτυχισμένη από την προηγούμενή της.

Επομένως, οι αρχαίοι θα ήσαν πανδυστυχείς και οι πρωτάνθρωποι πανδυστυχέστατοι.

Αυτή η αυταπάτη εδράζεται στο εσφαλμένο συμπέρασμα ότι τα αγαθά φέρνουν την ευτυχία. Αμ, δε...

294. Το καλό και το κακό της ευτυχίας.

«Το καλό είναι πως είμαστε ευτυχισμένοι. Το κακό, ότι δεν το ξέρουμε», γράφει στο οπισθόφυλλο του βιβλίου μου “Αντίο, Άγχος!”.

Όταν το έγραψα, πριν από την κρίση, δεν φανταζόμουν πως είχε και καθολική ισχύ αφορώντας μας συνολικά, ως λαό.

Τώρα, που χάσαμε τις δουλειές, κουτσουρεύτηκαν οι συντάξεις, κλείσαμε τα μαγαζιά, αυξήθηκαν οι φόροι και μαύρισε το μέλλον μας. αναγνωρίζουμε πόσο ευτυχισμένοι ήμασταν τότε, πριν από την κρίση. Απλά, δεν το ξέραμε.

292. Το κλειδί της ευτυχίας

         Όλοι μας, κάθε φορά που πάμε σε κηδεία, λέμε και ξαναλέμε,  πόσο μάταιες είναι οι μικροκακίες μας και πόσο ασήμαντα είναι τα πράγματα που μας στενοχωρούν. 
       Επισκεπτόμενοι άρρωστους φίλους, ανακαλύπτουμε, για πολλοστή φορά, πόσο σημαντκή είναι η υγεία μας και πόσο πρέπει να την προσέχουμε. 
       Όλοι ξέρουμε πως το μυστικό της ευτυχίας είναι να αρκούμεθα σε αυτά που έχουμε και να τα απολαμβάνουμε. Μόνο που δεν το εφαρμόζουμε.
      Επομένως, το κλειδί της ευτυχίας δεν είναι η ανάγκη για πρόσθετες γνώσεις. Είναι να κάνουμε πράξη τις γνώσεις που ήδη έχουμε. 

250. Πρωινή προσευχή

Μου συμβαίνει μερικές φορές, ξημερώματα, ξυπνώντας για λίγα δευτερόλεπτα την ώρα που αλλάζω πλευρό, μέσα στην θαλπωρή του κρεβατιού μου, να νιώθω πλήρης και γαληνεμένος. Τότε αισθάνομαι έντονη την ανάγκη να ευχαριστήσω τον θεό για την ζωή που μου χάρισε. Στο μυαλό μου σχηματίζονται φράσεις ευγνωμοσύνης και με αυτές ξαναβυθίζομαι στον ύπνο.

Αυτές τις στιγμές τις θεωρώ, χωρίς κανένα ενδοιασμό, στιγμές ευτυχίας.

Κι αν κάποιος δεν πιστεύει στον θεό; Ο φίλος και καλός συγγραφέας Γιάννης Ρεμούνδος, σε κάποιο χιουμοριστικό, παιδικό μυθιστόρημά του, είχε βάλει τον μικρό πρωταγωνιστή να λέει το εξής αμίμητο: «Το γεγονός ότι δεν πιστεύουμε στα φαντάσματα δεν σημαίνει ότι δεν τα φοβόμαστε κιόλα!». Παραφράζοντάς τον,  λοιπόν, λέω ότι εάν κάποιος δεν πιστεύει στον θεό δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να προσεύχεται κιόλα…

(Απόσπασμα από το βιβλίο μου "Αντίο, Άγχος!")

235. Ευτυχισμένος είναι;

Όταν ακούω κάποιον φίλο να μιλάει ζηλόφθονα για κάποιον επώνυμο,  αναρωτιέμαι φωναχτά: «Ωραία. Πλούσιος είναι, επιτυχημένος επαγγελματικά είναι, διάσημος είναι. Ευτυχισμένος όμως είναι;». Τότε ο φίλος με κοιτάζει λοξά και μένει σκεπτικός. Μάλλον του ενέσπειρα την αμφιβολία…

(Απόσπασμα από το βιβλίο μου "Αντίο, Άγχος!"

195. Η απολογία στον γέροντα εαυτό μου

-Απολογήσου!

Δεν ξέρω αν θα βρεθώ ποτέ στον προθάλαμο του Παράδεισου και αν θα κληθώ να απολογηθώ στον Άγιο Πέτρο για τις πράξεις που έκανα στην επίγεια ζωή μου. Γνωρίζω όμως με βεβαιότητα ότι θα κληθώ κάποτε, από κάποιον ανοικτίρμονα γέροντα, να δώσω λόγο. Κι αυτός δεν θα είναι άλλος από τον ίδιο μου τον εαυτό, σε μεγάλη ηλικία, που θα μου κάνει το φαρμακερό ερώτημα:

-         Πως ξόδεψες, φίλε μου, τη ζωή σου ως τα τώρα; Πως αξιοποίησες τα τάλαντα με τα οποία σε προίκισε ο καλός Θεούλης όταν γεννήθηκες; Τι έκανες για να βρεις την ευτυχία; Είσαι τελικά ευχαριστημένος από την ζωή σου;

Κι εγώ δεν θέλω να βρεθώ στην θέση να ψελλίσω:

-         Δεν πρόλαβα…δεν ήξερα…ζητώ μια δεύτερη ευκαιρία, να ξαναγίνω νέος και να κάνω αυτά που δεν έκανα ως τώρα.

Γιατί εκείνος θα μου απαντήσει, αργοκουνώντας το άσπρο του κεφάλι:

-         Λυπάμαι, φίλε μου. Είναι αργά. Πολύ αργά. «Εν τω  Άδη, ουκ έστι μετάνοια».

Η μωρά παρθένος κι ο Σοπενάουερ…

        Μια τέτοια απάντηση θα ταίριαζε περισσότερο σε μωρά παρθένο, κατά την γνωστή παραβολή του Ευαγγελίου ή σε πεινασμένο παιδί με πατέρα μη φρόνιμο, κατά την γνωστή παροιμία «των φρονίμων τα παιδιά…». Επί πλέον θα σφράγιζε την προσωπική μου αποτυχία στην ζωή, ανεξάρτητα από την όποια επαγγελματική ή κοινωνική  καταξίωσή μου. Είναι αυτό που είχε επισημάνει ο Σοπενάουερ: «Όταν, γέροντες πια, οι περισσότεροι άνθρωποι κοιτάζουν πίσω, ανακαλύπτουν ότι πέρασαν όλη τους τη ζωή σε αναμονή. Με έκπληξη συνειδητοποιούν ότι αυτό που άφησαν να τους διαφύγει χωρίς να το εκτιμήσουν και να το απολαύσουν δεν ήταν άλλο από τη την ίδια την ζωή τους». Για να μη βρεθώ το λοιπόν στην κατηγορία των «περισσοτέρων ανθρώπων» κατά τον φιλόσοφο, φροντίζω από τα τώρα.

Η φροντίδα μου συνίσταται στην συνειδητή και συνεχή  προσπάθεια να αντιδρώ και να αντιστέκομαι στην καθημερινότητα και την συνήθεια. Να βελτιώνω την ποιότητα ζωής μου. Να βρίσκω τρόπους να καταπολεμώ το άγχος μου. Να χαίρομαι τη ζωή μου. Να επιδιώκω να είμαι ευτυχής!

(Απόσπασμα από το βιβλίο μου "Αντίο, Άγχος!"

173. Αγαθά και ευτυχία

Είμαστε θύματα της ομαδικής αυταπάτης ότι, επειδή στην σύγχρονη εποχή έχουμε υπερεπάρκεια αγαθών, είμαστε και πιο ευτυχισμένοι από τις προηγούμενες γενιές.

     Αν αλήθευε αυτό, κάθε γενιά θα ήταν πιο δυστυχισμένη από την επόμενη και πιο ευτυχισμένη από την προηγούμενή της. Επομένως, οι αρχαίοι θα ήσαν πανδυστυχείς και οι πρωτάνθρωποι πανδυστυχέστατοι.

    Αυτή η αυταπάτη εδράζεται στο εσφαλμένο συμπέρασμα ότι τα αγαθά και οι ανέσεις της τεχνολογίας φέρνουν την ευτυχία.
Το εικονιζόμενο έργο ΙΟΥΔΑΣ (JUDAS) παρουσιάζεται αναλυτικά στην Σύνδεση:
http://aris-tourgimata.blogspot.com/2011/01/blog-post_11.html

171. Μέγεθος και ικανοποίηση

Το φαγητό στο μεγάλο πιάτο φαίνεται λίγο και στο μικρό πολύ. Κι αυτό, επειδή ο άνθρωπος, από την φύση του, έχει στραμμένη την προσοχή του σε ό,τι δεν έχει, αγνοώντας αυτό που έχει.

Επομένως, τρώγοντας σε μικρό πιάτο γινόμαστε…ευτυχέστεροι (ικανοποιούμενοι με ό,τι έχουμε) και λεπτότεροι (αρκούμενοι σε λιγότερο φαγητό).





Το εικονιζόμενο έργο ΚΡΙ ΚΡΙ παρουσιάζεται αναλυτικά στην Σύνδεση:
http://aris-tourgimata.blogspot.com/2011/01/assembling-art.html

102. Aνία, υγεία, ευ-τυ-χία!

Ανία είναι η μη αντιληπτή ευτυχία, που, όπως η υγεία, γίνεται αισθητή μόνο με την απουσία της.

88. Η κρυμμένη δυστυχία

Ο Γάλλος συγγραφέας Αντρέ Μαλρό περιγράφει κάπου έναν ιερέα από την επαρχία, ο οποίος συνόψισε τα όσα είχε μάθει για την ανθρώπινη φύση ακούγοντας εξομολογήσεις επί πολλές δεκαετίες, με την εξής φράση: «Πρώτα απ’ όλα, οι άνθρωποι είναι πολύ πιο δυστυχισμένοι από ότι φαντάζεται κανείς».

Όταν το διάβασα, πριν από χρόνια, ομολογώ ότι ξαφνιάστηκα. Αλλιώς είχα φαντασθεί ως τότε τους ανθρώπους, κρίνοντας από την γενικότερη συμπεριφορά τους. Πιο ευτυχισμένους, λιγότερο δυστυχισμένους.

Δεν ξέρω σε ποιο βαθμό η διαπίστωση αυτή του Γάλλου ιερέα ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Αν είναι αληθινή, σημαίνει ότι αλλιώς συμπεριφέρονται κοινωνικά οι άνθρωποι και αλλιώς αισθάνονται μέσα τους. Και μόνο όταν βρεθούν ενώπιος ενωπίω με τον πνευματικό τους εκφράζουν στην εξομολόγηση την δυστυχία που κρύβουν στην ψυχή τους.

 (από το βιβλίο μου "Αντίο, Άγχος!")

84. Είναι πλούσιος! Είναι ευτυχισμένος;

Παρατηρώντας γύρω μας, βλέπουμε, πολλούς ανθρώπους που είναι επαγγελματικά επιτυχημένοι, εύποροι και διάσημοι. Ευτυχισμένοι όμως είναι; Όταν ήμουν νέος και άπειρος τους μακάριζα. Έκανα το λάθος να ταυτίζω την ευτυχία με την οικονομική ευημερία. Τώρα, όμως, ξέρω. Αλλού είναι η ευτυχία.

Η ευτυχία είναι σαν την ελευθερία. Δεν χαρίζεται, αλλά κατακτάται. Βήμα-βήμα, με διαρκή εξάσκηση του εαυτού μας.

(από το βιβλίο μου΄"Αντίο, Άγχος!")

83. Αλήθεια, τι είναι η ευτυχία;

Aλήθεια, τι είναι η ευτυχία; Είναι ίσως η έννοια με τους περισσότερους ορισμούς. Υποπτεύομαι πως υπάρχουν τόσοι ορισμοί όσοι και οι άνθρωποι. Ο καθένας μας έχει ένα δικό του. Το να ορίσεις την ευτυχία μπορεί να είναι τόσο δύσκολο όσο το να περιγράψεις τον ήλιο σε ένα τυφλό.

Μήπως ευτυχία είναι η ανατολίτικη νιρβάνα; Μήπως, η ζωή δυο ερωτευμένων που δικαιώνονται ύστερα από περιπέτειες, σύμφωνα με τα αισθηματικά ρομάντζα ή κινηματογραφικά έργα; Ή μήπως η ζωή που κάνουν οι πολύ πλούσιοι ή έστω οι πλούσιοι, ή αυτοί που τους πέφτει ο πρώτος αριθμός του λαχείου;

Είναι πιο εύκολο να ορίσεις αρνητικά την ευτυχία, ως έλλειψη δυστυχίας. Όπου, η δυστυχία ορίζεται π.χ. ως μία κατάσταση που προξενεί κάποιο ψυχικό άλγος.

Τότε η ευτυχία είναι πιο εύκολο να γίνει αισθητή από την έλλειψή της. Αυτό μας οδηγεί λογικά στον ορισμό «ευτυχία είναι κάθε κατάσταση που δεν προξενεί ψυχικό άλγος».

(από το βιβλίο μου "Αντίο, Άγχος!")

82. Η γνώση της ευτυχίας

     Το καλό είναι ότι είμαστε ευτυχισμένοι. Το κακό, ότι δεν το ξέρουμε.

(από το βιβλίο μου "Αντίο, Άγχος!")

57. Το κλειδί της ευτυχίας

Όλοι ξέρουμε τι πρέπει να κάνουμε για να ευτυχήσουμε. Στις κηδείες επαναλαμβάνουμε πόσο μάταιες είναι οι μικροκακίες μας και σε επίσκεψη σε άρρωστο φίλο, ανακαλύπτουμε ξαφνικά πόσο σημαντική είναι η υγεία. 

Το μυστικό της ευτυχίας είναι να αρκούμεθα σε αυτά που έχουμε και να τα απολαμβάνουμε. Όλοι το ξέρουμε αλλά δεν το εφαρμόζουμε.

Επομένως, το κλειδί της ευτυχίας δεν είναι οι πρόσθετες γνώσεις. Είναι να εφαρμόσουμε τις γνώσεις που έχουμε ήδη. 

Θυμίζει το γνωστό απόφθεγμα του Εμμανουήλ Ροΐδη: «δεν χρειαζόμαστε παρά ένα νέο νόμο, που θα επιβάλει την εφαρμογή των υφιστάμενων νόμων».