557. H Ελληνική σκέψη

Είμαι Έλληνας στον τρόπο σκέψης σημαίνει: Δεν δέχομαι τίποτε το δογματικό, ρωτώ το γιατί, αμφισβητώ, ζητώ τεκμηρίωση, απεμπολώ οτιδήποτε αντίκειται στην κοινή λογική και στον ορθολογισμό, φιλοσοφώ.

Η εφαρμογή του δεν είναι τόσο απλή όσο φαίνεται. Οδηγεί στην αναθεώρηση πολλών και θεμελιωδών πεποιθήσεών μας (θρησκευτικών, κοινωνικών, πολιτικών, κοσμοθεωρητικών) την οποία δεν είμαστε έτοιμοι να δεχτούμε. Την αναθεώρηση αυτή αποτρέπει η πολυετής και πολλαπλή πλύση εγκεφάλου που έχουμε ασυνείδητα υποστεί σε συνδυασμό με την φαινομενική ασφάλεια που παρέχει η πίστη σε εσφαλμένες αλλά παγίως εδραιωμένες αντιλήψεις μας.

Έτσι προτιμάμε να ζούμε στη βολική και εφησυχαστική πλάνη μας αγνοώντας το αίσθημα της ελευθερίας και αφοβίας που προσφέρει ο ελληνικός τρόπο σκέψης. 

(Εικονίζεται ο Θαλής ο Μιλήσιος, ο παγκόσμιος θεμελιωτής της λογικής, τον οποίο ο Αριστοτέλης θεωρούσε ως τον πρώτο Έλληνα φιλόσοφο)  

556. Για την ταμπακιέρα

Στην δεκαετία του '50 ήταν ακόμη η εποχή της "αθωότητας" για το τσιγάρο.  Ο κόσμος δεν είχε ακόμη αντιληφθεί την άμεση σχέση ανάμεσα στο κάπνισμα και στις καρδιοπάθειες και τον καρκίνο του πνεύμονα. Κι αν ακόμη υπήρχαν στοιχεία από επιστημονικές έρευνες, οι πανίσχυρες  καπνοβιομηχανίες  φρόντιζαν να τα πνίγουν.

Οι πάντες κάπνιζαν αρειμανίως μέσα σε κλειστούς χώρους με παιδιά, ασθενείς και εγκύους, ανύποπτοι για την ζημιά που έκαναν στον εαυτό τους και τους άλλους. Το κάπνισμα εθεωρείτο "σικ", βοηθούντος του κινηματογράφου, Ελληνικού και ξένου, όπου δεν νοείτο ηθοποιός χωρίς τσιγάρο στο χέρι. Στο πλαίσιο του σικάτου καπνίσματος τσιγάρων εφευρέθηκαν διάφορα αξεσουάρ: πίπες με φίλτρο, (οι γυναικείες ιδιαίτερα μακριές), αναπτήρες τενεκεδένιοι, χρυσοί και ασημένιοι, (διασημότερη μάρκα ήταν η Ronson) και ταμπακιέρες, σιγαροθήκες όπως τις έλεγαν τότε στην καθαρεύουσα ή τσιγαροθήκες επί το λαϊκότερον.

Τσιγαροθήκες, λοιπόν, υπήρχαν δύο λογιών: οι επιτραπέζιες και της τσέπης:

Οι επιτραπέζιες ταμπακιέρες ήσαν κομψά κουτιά που περιείχαν χύμα τσιγάρα σε μεγάλη ποικιλία σχεδίων, υλικών και  μηχανισμών. Στις απλές, σήκωνες το καπάκι και έβγαζες ένα τσιγάρο από αυτά που ήσαν τοποθετημένα στη σειρά. Αλλού, με το πάτημα ενός κουμπιού σηκωνόταν αυτόματα το καπάκι και αποκάλυπτε ένα κυλινδρικό κουτί μέσα στο οποίο τα τσιγάρα στέκονταν όρθια σε λοξή θέση. Τις εύρισκες κυρίως στα σαλόνια των σπιτιών, για να προσφέρουν τσιγάρα στους μουσαφίρηδες και στο τραπεζάκι επισκεπτών στα γραφεία. Δίπλα υπήρχε συνήθως ένας επιτραπέζιος αναπτήρας δηλαδή ένας Ronson χωμένος σε ένα διακοσμητικό σώμα.

Οι τσιγαροθήκες τσέπης ήταν κασετίνες από δέρμα ή μέταλλο ενίοτε διακοσμημένες με ερωτικά θέματα όπως η εικονιζόμενη, την οποία τροφοδοτούσαν αδειάζοντας το κουτί με τα τσιγάρα. Ένα  λαστιχάκι ή μια μικρή μπάρα κρατούσε τα τσιγάρα στη θέση τους. Γιατί αυτή η μανούβρα; Ε, είπαμε, η ταμπακιέρα ήταν πιο σικάτη από ένα κοινό τσιγαροκούτι. Αργότερα, όταν προστέθηκε φίλτρο στα τσιγάρα και μπήκαν σε ορθογώνιο κουτί λάνσαραν δερμάτινες θήκες όπου έμπαινε αυτούσιο το κουτί με τα τσιγάρα.   

Ο αναπτήρας και η τσιγαροθήκη τσέπης ήταν ένα συνηθισμένο δώρο σε καπνιστές. Θυμηθείτε την "Ταμπακιέρα" με τη Σοφία Βέμπο.

Σήμερα η ταμπακιέρα έχει μπει στο περιθώριο. Μας την θυμίζει κυρίως  η παροιμιώδης έκφραση "για την ταμπακιέρα δεν μίλησε καθόλου" εννοώντας την ουσία της υπόθεσης.

555. Η παραγνωρισμένη αξία του δημοτικού σχολείου

(εικονίζεται το σχολείο Αγίας Παρασκευής, Λέσβου) 

Το δημοτικό σχολείο θεωρείται, ορθώς, προθάλαμος για την μέση, ανωτέρα και ανωτάτη εκπαίδευση. Είναι όμως και ένας αυθύπαρκτος, ολοκληρωμένος κύκλος σπουδών, που καλύπτει την βασική εκπαίδευση. Σε έξι χρόνια εκεί συντελούνται θαύματα: το παιδί, tambula rasa, μαθαίνει γραφή και ανάγνωση, τους κανόνες της γραμματικής και  αποκτά ένα θησαυρό γνώσεων. Μαθαίνει: 

• Όλο τον κύκλο της ιστορίας: από τους υπέροχους ελληνικούς μύθους, (Ηρακλής, Θησέας κλπ), δωδεκάθεο, περνά στην αρχαία ιστορία και τους κλασικούς χρόνους, περιδιαβαίνει τον Μεγαλέξανδρο, φθάνει στο βυζάντιο και καταλήγει στην επανάσταση του 1821 και στην ίδρυση του νεοελληνικού κράτους. Έτσι το παρελθόν, για τον μαθητή, δεν είναι πλέον μια σκοτεινή σπηλιά αλλά μια κινηματογραφική ταινία με έντονα χρώματα, που του καθορίζει το χρονικό στίγμα του ίδιου μέσα στην ανθρωπότητα. 

• Πρακτική αριθμητική και γεωμετρία: πράξεις, κλάσματα, δεκαδικοί, απλή μέθοδος των τριών,  δυνάμεις, ρίζες,  γεωμετρικά σχήματα, εμβαδόν, όγκος, επίλυση προβλημάτων. 

• Φυσική πειραματική και χημεία:  διαστολή-συστολή σωμάτων, φυγόκεντρος και κεντρομώλος δύναμη, μοχλοί,  φακοί, κάτοπτρα, διάθλαση, αρχή Αρχιμήδη και πολλά άλλα που, μαζί με την αριθμητική και την γεωμετρία,  τού παρέχουν τα απαραίτητα εφόδια για την άσκηση τεχνών. 

• Πατριδογνωσία (πορθμός, ισθμός, σκόπελος, ύφαλος, οροπέδιο, πεδιάδα, πρόποδες) και μετά γεωγραφία, ελληνική και παγκόσμια, που καθορίζει το στίγμα του πάνω στη γη. 

• Θρησκευτικά, γυμναστική, ωδική, χειροτεχνία, την αγάπη προς την πατρίδα και το περιβάλλον και πολλά άλλα που συμπληρώνουν τις γνώσεις του και τον βοηθούν να διαμορφώσει μια ολοκληρωμένη προσωπικότητα.  

Ένας επιμελής απόφοιτος του δημοτικού όχι μόνο δεν έχει τίποτε να ζηλέψει αλλά και υπερτερεί έναντι ενός αμελούς απόφοιτου του γυμνασίου ή λυκείου, ενίοτε και του πανεπιστημίου. Πολλοί επιτυχημένοι επιχειρηματίες, όπως ο Μποδοσάκης, ήσαν του δημοτικού.  

Την θεμελιώδη αξία του δημοτικού αντιλαμβανόμαστε άμεσα αν συγκρίνουμε έναν απόφοιτό του με έναν αναλφάβητο, τον οποίο ο λαός εύστοχα παρομοιάζει με ξύλο απελέκητο. 

Οι γραμματικές γνώσεις που απαιτούνται για την άσκηση των περισσοτέρων επαγγελμάτων αλλά και για την κάλυψη των αναγκών της καθημερινής μας ζωής είναι εκείνες που παρέχονται στο δημοτικό σχολείο. 

Μόλις πριν από λίγες δεκαετίες την χώρα μας μάστιζε ο αναλφαβητισμός. Οι οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες έκλειναν την πόρτα του σχολείου σε παιδιά, κυρίως της επαρχίας, των οποίων οι γονείς κρατούσαν για τις αγροτικές δουλειές, ενώ επικρατούσε η αντίληψη "κορίτσι είναι δεν χρειάζεται γράμματα". Ο προπάππος μου δεν έστειλε την γιαγιά μου σχολείο "για να μην διαβάζει ραβασάκια". 

Στην εποχή μας και στην χώρα μας τείνει να εκλείψει ο αναλφαβητισμός. Με εξαίρεση ορισμένες ομάδες πληθυσμού, (όπως οι αθίγγανοι, για άλλους κοινωνικούς λόγους) κάθε γονιός θέλει το παιδί του να μάθει  γράμματα, τελειώνοντας τουλάχιστον την βασική εκπαίδευση. Όχι μόνο επειδή το επιβάλλει ο νόμος αλλά γιατί αναγνωρίζει την αναγκαιότητά της για μια καλλίτερη μοίρα.  

Πίσω, βέβαια, από το δημοτικό σχολείο, υπάρχουν οι ήρωές του, οι δάσκαλοι, που προσφέρουν το "ευ ζην" στους μαθητές τους. 

Η σύγχρονη μορφή αναλφαβητισμού είναι η έλλειψη γνώσεων στον χειρισμό του ηλεκτρονικού υπολογιστή και αφορά τις νεότερες ηλικίες. Όσο για τις μεγαλύτερες, εκεί βαίνει μειούμενος για ευνόητους λόγους...    

554. Η επαφή μας με την βροχή

Όταν είμαστε παιδιά είχαμε μιαν άμεση σχέση με την βροχή. Πηγαίναμε σχολείο με τα πόδια φορώντας αδιάβροχο και γαλότσες,  παίζαμε μέσα στη βροχή τραγουδώντας το "βρέχει, χιονίζει / το μάρμαρο ποτίζει / κι η γάτα μαγειρεύει / κι ο ποντικός χορεύει" κι όταν ψιλόβρεχε με ήλιο το "ήλιος και βροχή / παντρεύονται οι φτωχοί / ήλιος και φεγγάρι / παντρεύονται οι γαϊδάροι". 

Πιο μεγάλοι, ταξιδεύαμε με το λεωφορείο κρατώντας μια ομπρέλα που συχνά αναποδογύριζε ο αέρας, μουσκεύαμε αλλά δεν μας ένοιαζε.   

Σήμερα βλέπουμε την βροχή μέσα από τα τζάμια του αυτοκινήτου μας ή των παράθυρων του σπιτιού και του γραφείου μας. Την χαζεύουμε όπως τα ψάρια στο ενυδρείο, πίσω από την ασφάλεια ενός τζαμιού. 

553. Η πρώτη σταγόνα της βροχής

Η πρώτη σταγόνα της βροχής

Με την πρώτη σταγόνα της βροχής σκοτώθηκε το καλοκαίρι.*

Με την πρώτη νιφάδα του χιονιού σκοτώθηκε το φθινόπωρο.

Με το πρώτο ανθάκι της αμυγδαλιάς σκοτώθηκε ο χειμώνας.

Με το πρώτο τζι του τζίτζικα σκοτώθηκε η άνοιξη.

Με το πρώτο φιλί σου σκοτώθηκε η μοναξιά μου...

(*Ο πρώτος στίχος είναι από ποίημα του Ελύτη, που μου ενέπνευσε τους υπόλοιπους).
                                                                     
                                                                     Άρης Γαβριηλίδης

552. Τα σκυλιά της γειτονιάς μου

Τα σκυλιά της γειτονιάς μου έχουν μια καταπληκτική ικανότητα: μόλις αντιληφθούν ότι με ξύπνησαν με το ομαδικό τους γάβγισμα, βουβαίνονται αμέσως... (φωτογραφία αρχείου). 

551. Η έκθεση Μικρογλυπτικής μου

Η ενασχόλησή μου με τη μικρογλυπτική άρχισε πριν από δύο δεκαετίες "ανεπαισθήτως". Ήταν μια διέξοδος στην ψυχολογική πίεση που δεχόμουν τότε από το σοβαρό πρόβλημα υγείας που αντιμετώπιζε η γυναίκα μου, λειτουργώντας σαν ψυχοθεραπεία. Το πρόβλημα αυτό, ευτυχώς, ξεπεράστηκε όμως το χούι μού έμεινε.

                                                    ΕΡΙΔΑ               

                                                  

Ξεκίνησα κάνοντας συνθέσεις με όστρακα και στη συνέχεια άρχισα να πειραματίζομαι με διάφορα ετερόκλητα υλικά που εύρισκα στο δρόμο, στο σπίτι ή στη φύση: όπως βότσαλα, εργαλεία, τιρμπουσόν, μπουκάλια, αυγά, γραβάτες. Κάθε νέο υλικό ήταν μια πρόκληση για τη φαντασία μου. 

Κύριο μέλημα ήταν η μινιμαλιστική ή η μηδενική παρέμβασή μου στη μορφή των υλικών, ακολουθώντας την asseblance και τη ready-made art.

                                         ΕΚΤΩΡ ΚΑΙ ΑΝΔΡΟΜΑΧΗ 

Έτσι δημιούργησα πάνω από 150 έργα που έδειχνα στους φίλους ενώ έβαζα φωτογραφίες τους στην ιστοσελίδα μου (www.arisgavriilidis.gr) και στο blog μου.

                                      ΤΟ ΣΚΑΚΙ ΤΟΥ ΠΟΣΕΙΔΩΝΑ 

Τελικά υπέκυψα στις χρόνιες παραινέσεις φίλων να εκθέσω τα έργα μου στο κοινό. Επέλεξα τα καλύτερα και τα παρουσιάζω τώρα στην έκθεσή μου με τίτλο ''Αρης-τουργήματα''. Ο τίτλος, φυσικά, δεν οφείλεται σε οίηση αλλά σε λογοπαίγνιο: συνδυάζει το όνομά μου (Άρης) με τα δημιουργήματά μου.

Έχοντας μεγαλώσει στον αγαπημένο μου Πειραιά, θέλησα να στήσω εκεί την έκθεσή μου και μάλιστα στο υπέροχο κτήριο της Δημοτικής Πινακοθήκης, στην οδό Φίλωνος (σχεδόν πίσω από τον Ι.Ν. Αγίας Τριάδας). Ο χώρος αυτός έχει μεταβληθεί σε ναό πολιτισμού χάριν στην υποστήριξη της εκάστοτε δημοτικής αρχής και στις φιλότιμες προσπάθειες του αξιόλογου προσωπικού που διαθέτει.

                                ΟΛΥΜΠΙΑΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ-ΑΘΗΝΑ 2004

Αν είναι ο δρόμος σας προς τον Πειραιά, στο τετραήμερο της έκθεσης, θα χαρώ πολύ να σας δω εκεί. Η πρόσβαση είναι εύκολη και τα πάρκινγκ διαθέσιμα.

Δεν είμαι επαγγελματίας εικαστικός, ούτε φιλοδοξώ να γίνω. Γι’ αυτό τα έργα μου "εκτίθενται, θαυμάζονται αλλά δεν πωλούνται" όπως λέω στην αφίσα.

Πληροφορίες για τις ημέρες και ώρες λειτουργίας της έκθεσης παρέχονται στην αφίσα.

Σας περιμένω με χαρά.

550. Η φιστικιά και η ηλικία μου

Πήγα στο φυτώριο για να αγοράσω μία φιστικιά που θέλω να φυτέψω στον κήπο μου. 

Ο γεωπόνος με προειδοποιεί: "Η φιστικιά δίνει καρπό μετά από 10 χρόνια". 
Κάνω λογαριασμό με την ηλικία μου... 

Τελικά, για κάθε ενδεχόμενο, αγόρασα και μια ντοματιά...

549. Τότε που οι μανάδες τραγουδούσαν

Δεκαετία του '50. Η τηλεόραση άγνωστη στην Ελλάδα και το ραδιόφωνο πολυτέλεια για λίγα σπίτια. Οι άντρες στη δουλειά (ναυτικοί, οικοδόμοι, τεχνίτες, εργάτες, μικρομαγαζάτορες, υπάλληλοι, υπαίθριοι πωλητές) και οι γυναίκες, οι περισσότερες, στα σπίτια. Βλέπεις τότε ο άντρας θεωρούσε ντροπή να δουλεύει η γυναίκα του, πράγμα που σήμαινε ότι ο ίδιος δεν ήταν ικανός για να την θρέψει! 

Η νοικοκυρά λοιπόν, έκανε όλες τις δουλειές στο χέρι: ξεσκόνιζε με το ξεσκονόπανο, σκούπιζε με την χόρτινη σκούπα έπλενε στη σκάφη και στον νεροχύτη, άπλωνε τα ρούχα στο σχοινί, μαγείρευε και ζέσταινε νερό στην γκαζιέρα ή με ξύλα στο πλυσταριό, διατηρούσε τα φαγώσιμα στο φανάρι ή στο ψυγείο πάγου. Οι ηλεκτρικές σκούπες, τα πλυντήρια ρούχων και πιάτων, τα στεγνωτήρια, οι θερμοσίφωνες, οι κουζίνες και τα ψυγεία εισέβαλλαν στα σπίτια πολύ αργότερα. 

Απασχολημένη όλη μέρα και κάθε μέρα με το σπίτι, η νοικοκυρά κάτι έπρεπε να κάνει για να σπάει την μονοτονία και την ανία της. Τι πιο εύκολο από το να το ρίξει στο τραγούδι. Τραγουδούσε μόνη της τραγούδια που ήξερε από μικρή ή τα νέα σουξέ της εποχής που κυκλοφορούσαν από στόμα σε στόμα με την βοήθεια των γραμμόφωνων. Αθέλητοι ωτακουστές οι γείτονες, ιδίως αν είχε ωραία φωνή, αλλά κυρίως εμείς, τα παιδιά. 

Άλλη ωδική δραστηριότητα των μανάδων εκείνης της εποχής ήταν το νανούρισμα. Για να κοιμίσουν τα αγγελούδια τους, τυλιγμένα σαν ντολμαδάκια στις φασκιές, τα κουνούσαν ρυθμικά και απαλά στην αγκαλιά ή στην κούνια τους λέγοντας τρυφερά, όπως μόνο μια μάνα ξέρει, ένα νανούρισμα: "κοιμήσου και παρήγγηλα / στην Πόλη τα προικιά σου, / στη Βενετιά τα ρούχα σου / και τα χρυσαφικά σου...". Άλλοτε πάλι αρκούσε ένα μακρόσυρτο, τρυφερό, ρυθμικό "νάνιιιιιιιι, έεεεεε, έεεεεε, έ" που επαναλάμβανε αλλάζοντας κάθε τόσο τον τόνο σε χαμηλότερο ή υψηλότερο, ώσπου το μωράκι της να αποκοιμηθεί. 

Όμως και οι άντρες δεν υστερούσαν στο τραγούδι. Στο γιαπί, στο εργαστήρι, στο χωράφι, έσπαγαν την μονοτονία της δουλειάς τους. Λέγεται ότι ο πρώτος άνθρωπος που εκτίμησε τη φωνή του Στέλιου Καζαντζίδη ήταν κάποιο αφεντικό του, που τον άκουσε την ώρα της δουλειάς και του χάρισε μια κιθάρα. 

Τα χρόνια πέρασαν η τεχνολογία μπήκε στη ζωή μας και οι γυναίκες βγήκαν στην αγορά εργασίας. Ο ελεύθερος χρόνος ελαχιστοποιήθηκε και αυτός που έμεινε καταναλώνεται μπροστά στην οθόνη της τηλεόρασης. Το τραγούδι έσβησε οριστικά στα χείλη των μανάδων. Το ίδιο και το νανούρισμα. "Απέσβετο και λάλον ύδωρ"

Όμως η άδουσα μητρική φωνή εγγράφτηκε ανεξίτηλα στην παιδική μας μνήμη και μας συντροφεύει γλυκά έως τώρα που γεράσαμε.

548. Ο συγγραφέας ως λειτουργός

Βαρουφάκης: "Τα βιβλία και ο τύπος είναι λειτουργήματα"

Να, λοιπόν, γιατί ανέκαθεν αισθανόμουν σαν...κοινωνικός λειτουργός! 

547. Βιβλιοκριτική του "Η ιστορία του λαού μας"

ΜΙΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ 

ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΞΑΙΡΕΤΟ ΦΙΛΟΛΟΓΟ ΚΑΙ ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΤΙΚΟ

ΓΙΩΡΓΗ ΜΑΝΟΥΣΑΚΗ 

David Hillstrom, The story of our people - Η Ιστορία του λαού μας, ποιητικό δράμα,  εκδόσεις Γαβριηλίδης, Αθήνα 2014, μετάφραση Άρης Γαβριηλίδης, δίγλωσση έκδοση Ελληνικά - Αγγλικά

     Τούτο δω, μετά την ποιητική συλλογή Bolivia και τα φιλοσοφικά δοκίμια The Bridge, είναι το τρίτο πόνημα του Hillstrom (David Watson). Εκδόθηκε τον Οκτώβρη του 2014 και ανήκει στο είδος του ποιητικού δράματος. Η Ιστορία του λαού μας, αντίθετα από ό,τι υποδηλώνει ο τίτλος, δεν αναφέρεται σε κάποια συγκεκριμένη πολιτισμική ομάδα ή έθνος. Η εξιστόρηση προσπαθεί να αγκαλιάσει όλη την ανθρωπότητα μέσα στην κοινή της μοίρα, την επιβίωση. Παρουσιάζει μια σύγχρονη εικόνα του κόσμου και την εξέλιξη του ανθρώπινου είδους μέσω των αγώνων για να σταθεροποιηθούν στο φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον. Η τραγωδία της ανθρώπινης πορείας έγκειται στην αποδοχή ότι όλη αυτή η ανθρώπινη πορεία αποτελεί ουσιαστικά κατά τον συγγραφέα φευγαλέα συμβάντα στο απέραντο της φύσης. Πόλεμοι, εμφύλιες διαμάχες, καθημερινά ανθρώπινα βάσανα, θρησκείες, πολιτικές θεωρίες και ιδεολογίες απεικονίζονται σε αυτήν την ανθρώπινη πορεία στο σύμπαν. Για τον συγγραφέα όμως η μόνη ορθολογική κατεύθυνση προς μια ανθρώπινη κοινωνία είναι η ενθάρρυνση των λαών να ενστερνιστούν την κοινωνική ευθύνη. Γύρω από αυτά τα θέματα περιστρέφεται η Ιστορία του λαού μας.

     Το κύριο σώμα της αφήγησης αποτελεί μια ομάδα ποιημάτων που περιγράφουν τους τρεις πρωταγωνιστές του δράματος και την προσωπική τους πορεία. Οι ήρωες συναντώνται στις διαδηλώσεις της εποχής τους, που λόγω της βούλησης για κοινωνική αντιπαράθεση μετατρέπονται σε πλήρη εξέγερση. Στο τελευταίο μέρος του έργου δύο από τους ήρωες καταφεύγουν σε κάποιο ασφαλές μέρος απολαμβάνοντας μια περίοδο αναστοχασμού και συντροφικότητας.

     Ο συγγραφέας κατατάσσει τα ποιήματα σε τέσσερεις σκηνές. Η εισαγωγή σε αυτές τις σκηνές γίνεται με αφήγηση ενός παράλληλου δράματος, στο οποίο μια γιαγιά διηγείται την Ιστορία σε μια ομάδα παιδιών, τα οποία φυγαδεύει από κάποια εμφύλια σύρραξη, οδηγώντας τα σε ένα ασφαλέστερο μέρος. Η εναλλαγή και διαπλοκή των δύο αφηγήσεων αφήνει στον αναγνώστη την εντύπωση της εξιστόρησης ενός μύθου ή ιστορικού αρχέτυπου. Η ίδια εξιστόρηση έχει έντονη ρεαλιστικότητα και δεν επιδιώκει καμία ελπίδα παραμυθίας.

     Το τελικό μήνυμα που απορρέει από την αφηγηματική λειτουργία είναι το ότι για να επιτύχουμε μια ανθρώπινα αποδεκτή κοινωνία θα πρέπει όλοι οι λαοί να αγκαλιάσουν την κοινωνική ευθύνη που τους αναλογεί και να εργαστούν συντονισμένα για να επιτύχουν αυτή τη μορφή ανθρώπινης κοινωνίας. Ο συγγραφέας με τον ψύχραιμο ρεαλισμό του διαβεβαιώνει το ανθρώπινο γένος ότι η μοναδική ευκαιρία σωτηρίας του βρίσκεται σε μια κοινωνία που γίνεται ανθρωπιστική, αφού καλλιεργεί την αδελφοσύνη.

     Η μετάφραση του Άρη Γαβριηλίδη σ' ένα τέτοιο ποιητικό κείμενο, γεμάτο με εικόνες, μεταφορές, επιδέξια γλώσσα και διορατικές ιδέες, θα ήταν σίγουρα έργο επίμοχθο. Η απόδοση ενός λογοτεχνήματος σε άλλη γλώσσα είναι σίγουρα κάτι δύσκολο. Ακόμη πιο δύσκολο είναι στην ποίηση, όπου εκ φύσεως ο λόγος είναι ελλειπτικός, τα νοήματα πυκνά και συχνά διφορούμενα. Ο μεταφραστής διατηρεί το αυθεντικό πνεύμα κάθε λέξης, στίχου και στροφής, χωρίς όμως αυτό να γίνεται σε βάρος της συνολικής αισθητικής. Δίνει ιδιαίτερη προσοχή στον ρυθμό και στη μουσικότητα των στίχων. Πολλές φορές έχοντας στη δίγλωσση αυτή έκδοση αντικρυστά τις σελίδες κειμένου και μετάφρασης και μπαίνοντας τη διαδικασία της αντιπαραβολής, μένεις με την αίσθηση ότι αυτό το μεστό από φιλοσοφικά και κοινωνικά μηνύματα ποιητικό δράμα συνδιαμορφώνεται σε ποιητική απόδοση στην ελληνική γλώσσα από τον μεταφραστή. Επιπλέον στο τέλος του βιβλίου τα σχόλια που παρέχει ο μεταφραστής πάνω σε λέξεις, στίχους και έννοιες που εμφιλοχωρούν στην κρυπτογραφική φύση της ποίησης, διαφωτίζουν το κείμενο αποκωδικοποιώντας βαθύτερες έννοιες, που διαφορετικά θα παρέμεναν απόκρυφες από το μάτι του αναγνώστη.

                                                                                                              

 Γιώργης Ε. Μανουσάκης

546. Φοβισμένος καπνιστής

Πίσω από κάθε καπνιστή κρύβεται ένας φοβισμένος άνθρωπος. 

Άρης Γαβριηλίδης 

545. Τα παλιά κουρεία (4/4)

(συνέχεια από το προηγούμενο) 

Το κουρείο ήταν από την αρχαιότητα ένας κατεξοχήν χώρος συγκέντρωσης ανδρών. Αναπτυσσόταν μια σχέση εμπιστοσύνης ανάμεσα στον κουρέα και στον πελάτη του. Ίσως για αυτό οι άνδρες δύσκολα αλλάζουν κουρέα, έστω κι αν μετακομίσουν σε μακρύτερη γειτονιά.

Ο κουρέας έχει επηρεάσει την τέχνη. Εκτός από τον πασίγνωστο "Κουρέα της Σεβίλλης" τον ρόλο του έχουν ενσαρκώσει διάφοροι ηθοποιοί από τον Τσάρλι Τσάπλιν μέχρι τον Βέγγο και τον Γκιωνάκη στην ταινία "Η ωραία του κουρέα".   

Η εικόνα του κουρείου της εποχής ελάχιστα θυμίζει τα σύγχρονα ανδρικά κομμωτήρια με νιπτήρες για λούσιμο, πολυθρόνες που ανεβοκατεβαίνουν και ξαπλώνουν, ηλεκτρικές κουρευτικές μηχανές, εξαφάνιση των παραδοσιακών ξυραφιών και των λοιπών σύνεργων ξυρίσματος αφού όλοι ξυρίζονται μόνοι τους, αναπαυτικούς καναπέδες και την τηλεόραση στον τοίχο να παίζει συνεχώς. Κιθάρες ούτε για δείγμα και κομμωτές λιγόλογοι.  Και επειδή δεν υπάρχει επάγγελμα που να μην το έχουν αλώσει οι γυναίκες, συχνά ο κουρέας άλλαξε φύλλο και έγινε...κομμώτρια!     

(τέλος) 

544. Τα παλιά κουρεία (3/4)

(συνέχεια από το προηγούμενο) 

Κοινό χαρακτηριστικό των κουρέων της εποχής ήταν η πολυλογία. Κούρευαν και μιλούσαν ασταμάτητα. Ρωτούσαν τον πελάτη για να μαθαίνουν λεπτομέρειες από την ζωή του, σχολίαζαν και κουτσομπόλευαν καλοπροαίρετα. Μιλούσαν και το ψαλίδι ανοιγόκλεινε μηχανικά στο χέρι τους σαν μουσική υπόκρουση. Ίσως ήταν ένας τρόπος να καταπολεμούν την μονοτονία της δουλειά τους.

Την περίοδο των εορτών, Χριστούγεννα και Πάσχα, ο κουρέας έγραφε με κιμωλία στον καθρέφτη με μεγάλα γράμματα: "Δώρο 30%". Δεν ξέρω με ποιες ευεργετικές διατάξεις της εποχής είχε καθιερωθεί αυτό το "καπέλωμα" στην τιμή, που οι πελάτες πλήρωναν μη έχοντας άλλη επιλογή, και το οποίο αργότερα καταργήθηκε. 

Νεαροί κουρείς, όταν πήγαιναν στο στρατό, έπαιρναν μαζί τους μηχανή, ψαλίδι και τσατσάρα και ασκούσαν την τέχνη τους στα κεφάλια των φαντάρων (ενίοτε και αξιωματικών) βγάζοντας καλό χαρτζιλίκι.

Κουρείς εκαλούνται σε σπίτια για να "ξυρίσουν τον γαμπρό" ή για να κάνουν το τελευταίο ξύρισμα σε πεθαμένο. (Για τον τελευταίο, ο Αντώνης Σαμαράκης έχει γράψει ένα θαυμάσιο διήγημα). 

(συνεχίζεται) 

543. Τα παλιά κουρεία (2/4)

(συνέχεια από το προηγούμενο)

Για να κουρευτείς έπρεπε να περιμένεις την σειρά σου στις ξύλινες καρέκλες, καπνίζοντας, διαβάζοντας εφημερίδα, μιλώντας με άλλους πελάτες ή χαζεύοντας την κίνηση του δρόμου από την τζαμαρία. Τα ραντεβού ήταν άγνωστα, άλλωστε δεν υπήρχε τηλέφωνο στο κουρείο.

Κάποια μεγάλα κουρεία είχαν δύο, ή περισσότερες, πολυθρόνες ("θέσεις εργασίας" θα τις λέγαμε σήμερα) όπου, εκτός από τον κουρέα, δούλευε και ο κάλφας, εξυπηρετώντας ταυτόχρονα δύο ή τρεις πελάτες. Συχνά υπήρχε και κάποιο παιδί, άμισθος υπάλληλος, που περίμενε υπομονετικά να τελειώσει το κούρεμα ο πελάτης για να του βουρτσίσει την πλάτη, να του ευχηθεί "με τις υγείες σας" και να εισπράξει το μικρό φιλοδώρημα.

Τότε, αλλά και τώρα, ο φρεσκοκουρεμένος εισέπραττε τη ευχή των φίλων  του "με 'γεια το κούρεμα" ενώ ο πιτσιρικάς έσκυβε πειθήνια το κεφάλι για να εισπράξει την κατ' έθιμον καθιερωμένη... καρπαζιά! Η ευχή αυτή έγινε και τίτλος σε άλμπουμ με τραγούδια του Διονύση Σαββόπουλου.

Τα Σαββατόβραδα στα κουρεία ήσαν στο φόρτε τους. Τα Σάββατα, για όλα τα επαγγέλματα στον ιδιωτικό και στον δημόσιο τομέα ήταν εργάσιμη ημέρα. Έτσι ο αντρικός πληθυσμός από το απόγευμα κατέκλυζε τα κουρεία για να είναι ευπρεπής την Κυριακή στην εκκλησία, στο γήπεδο, στο σινεμά, στις βόλτες και στις κοινωνικές εκδηλώσεις.

Ο κουρέας ήταν πάντα φρεσκοξυρισμένος, καθαρός, και φορούσε άσπρη ποδιά. Μεγάλο χάρισμα να είναι αλαφροχέρης, "με χέρι πούπουλο" για ανώδυνο και απαλό ξύρισμα, μια παρομοίωση που δινόταν και σε "ενεσούδες" της εποχής, δηλαδή, γυναίκες που σε κατ΄ οίκον επισκέψεις έκαναν τις ενέσεις σε ασθενείς (για αυτές θα μιλήσουμε μιαν άλλη φορά).  

Δεν ξέρω για ποιον λόγο, αρκετοί μπαρμπέρηδες είχαν στο κουρείο μια...κιθάρα και έπαιζαν όταν δεν είχαν δουλειά. Θυμάμαι, ο Σάββας Παπαδόπουλος, πρόσφυγας από ρωσικά μέρη, είχε μπαλαλάικα, που την χάζευα για το περίεργο, τριγωνικό σχήμα της, όταν με κούρευε, παιδί, όλα γουλί με μια φούντα μπροστά. Έφηβος κουρευόμουν στον νεότερο Διονύση Τσιριγώτη, που έπαιζε κιθάρα. Ένας γείτονας ο Γιώργος Τριανταφυλλίδης, με κουρείο στην Τρούμπα, έπαιζε κι αυτός κιθάρα. Παλαιότερα, οι κουρείς έκαναν και τον...οδοντογιατρό, αφαιρώντας με τανάλια χαλασμένα δόντια, όπως και τον... αιματολόγο διαθέτοντας βδέλλες για αφαιμάξεις! 

(συνεχίζεται)

542. Τα παλιά κουρεία (1/4)

Πίσω, στην δεκαετία του '50, δεν υπήρχαν ανδρικά κομμωτήρια. Μόνο κουρεία, κοινώς μπαρμπέρικα. Η πελατεία τους ήταν αμιγώς ανδρική.

Βασικό έπιπλο του κουρείου ήταν η ειδική πολυθρόνα έχοντας απέναντι στον τοίχο τον μεγάλο καθρέφτη και τον πάγκο με τα εργαλεία της μπαρμπερικής τέχνης:

Χειροκίνητες κουρευτικές μηχανές, συμπεριλαμβανομένης της απεχθούς "ψιλής" που κούρευε "κουρούπι" τους μαθητές, τους νεοσύλλεκτους και του τεντιμπόηδες.

Τσατσάρες και ψαλίδια. Μεγάλο ξυράφι, ακονιζόμενο στο δερμάτινο λουρί, που η εβδόμη τέχνη το μετέτρεψε σε ανατριχιαστικό φονικό όργανο.

Λεκανάκι και πινέλο για σαπουνάδα και σαπούνι σε σκόνη.

Σκεύος με κυλιόμενο χαρτί όπου σκουπιζόταν το ξυράφι στην διάρκεια του ξυρίσματος.

Μπαστουνάκι με στύψη για τυχόν αμυχές από το ξυράφι. 

Μπουκαλάκι με κολόνια-οινόπνευμα για οδυνηρό after shave.

Βούρτσα με χερούλι για να απομακρύνει τις κομμένες τριχούλες από τον σβέρκο αφού πασπαλίζονταν με ταλκ.

Μπουκαλάκι με μπριγιόλ το οποίο έκανε τα μαλλιά να γυαλίζουν, τιθάσευαν τις απείθαρχες τρίχες και κρατούσαν το χτένισμα, σύμφωνα με τις επιταγές της μόδας που προέβλεπε χωρίστρα και "κοκοράκι" ή "μπουλαντζέ" αλα Έλβις Πρίσλεϊ.

Βαποριζατέρ με κολόνια που σε έκανε να μυρίζεις σαν επιτάφιος.

Και, βέβαια, η μεγάλη άσπρη πετσέτα που τυλιγόταν γύρω από τον λαιμό του πελάτη για να τον προστατέψει από τις μυριάδες τριχούλες  που έπεφταν γύρω του, σαν νιφάδες, κατά την ιεροτελεστία του κουρέματος για να καταλήξουν στο πάτωμα. 

(συνεχίζεται)

541. "ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΜΑΓΟΙ"

Χρόνια πολλά σε όλους τους "ηλεκτρονικούς" και  πραγματικούς φίλους μου με την επίκαιρη φωτογραφία ενός από τα έργα μου.

540.Φλόγα στο τζάκι

Σειέται, λικνίζεται, χορεύει, αλλάζει μορφή χίλιες φορές στη στιγμή, με προκαλεί, με προσκαλεί με περιπαίζει, μου μιλάει, θέλει να μου πει κάτι, σιγά-σιγά καταλαγιάζει, χαμηλώνει, ψυχομαχάει και σβήνει, αφήνοντας λαμπερά κάρβουνα που και αυτά σε λίγο χάνουν την λάμψη τους, καπνίζουν και γίνονται ζεστή, γκρίζα στάχτη, λίπασμα για το λουλούδι του κήπου, "χους ει και εις χουν απελεύσει".

Μια φλόγα είμαστε κι εμείς στο τζάκι που λέγεται ζωή. 

539. Το σαραντάχρονο γεροντάκι

Έγραφε η εφημερίδα «Ακρόπολις» του Βλ. Γαβριηλίδη: 

«Άμαξα παρέσυρε τεσσαρακοντούτη γέροντα. Ο ατυχής γέρων, μεταφερόμενος εις το νοσοκομείον, εξέπνευσεν…»

Το κακόμοιρο, το σαραντάχρονο γεροντάκι...Άφησε χήρα και την σαραντάχρονη γριούλα του...

538. Κι αν είναι ο γήινος πολιτισμός ο πιο ανεπτυγμένος του σύμπαντος;

Υπάρχει εδραιωμένη η πίστη ότι οι εξωγήινοι πολιτισμοί είναι πιο ανεπτυγμένοι από τον δικό μας. Θα μπορούσε όμως να συμβαίνει και το αντίστροφο: η γήινος πολιτισμός να προηγείται όλων.  Ποιος μπορεί να το αποκλείσει αυτό;

Σε αυτή την περίπτωση, σκέπτομαι τι θα μπορούσε να συμβεί αν, στο απώτερο ή απώτατο μέλλον, ο άνθρωπος επισκεπτόταν έναν άλλο πλανήτη με υποδεέστερο πολιτισμό. Τότε, εμείς για εκείνους θα ήμασταν οι "εξωγήινοι". Τι μοίρα θα επιφύλασσε ο άνθρωπος  για αυτούς; Θα  φερόταν ως κατακτητής και δεν θα δίσταζε να τους εξανδραποδίσει για να εκμεταλλευτεί τον τόπο τους. Θυμηθείτε την μοίρα των Ινδιάνων της Αμερικής, των  Αβορίγινων της Αυστραλίας, των μαύρων της Αφρικής, των λαών των οποίων αποικιοποιήθηκε η χώρα και των κατακτημένων λαών από καταβολής κόσμου. Κι ακόμη όλων των ειδών του ζωικού και φυτικού βασιλείου της γης. Γιατί να αλλάξει ο άνθρωπος τότε;

Οπότε, ας μην αδημονούμε να υποδεχθούμε την άφιξη εξωγήινων στον πλανήτη μας. Ο Στήβεν Χόκιν μας έχει προειδοποιήσει: δεν θα είναι καθόλου φιλικοί...

(Εικονίζεται το έργο μου "ΕΞΩΓΗΙΝΟΣ" από την συλλογή "Εργαλεία")

537. Το "ΑΝΤΙΟ, ΠΑΧΟΣ!" στο ECALI CLUB

Την 19/4/2014, στον υπέροχο χώρο του ECALI CLUB έγινε η παρουσίαση του νέου βιβλίου μου "ΑΝΤΙΟ, ΠΑΧΟΣ!", που σε λίγους μόνο μήνες έκανε β' έκδοση. 

536. Μάρμαρα αναδυόμενα

Στην αρχαία Μεσσήνη, μάρμαρα έτοιμα να ξαναβγούν από την αρχαιολογική σκαπάνη στο φως, ύστερα από σκοτάδι αιώνων. 

Είναι μέλη ναού; Βάσεις αγαλμάτων; Λαξευμένοι λίθοι τείχους; Κάτι άλλο; Όταν ολοκληρωθεί η ανασκαφή, θα μας πουν την ιστορία τους. 

Στο μεταξύ, συμμερίζεσαι την αγωνία των ανασκαφέων και εύχεσαι να ήσουν ένας από αυτούς...

535. Πλίνθοι και κέραμοι...

"Λίθοι, πλίνθοι και κέραμοι ευτάκτως τεθειμένοι..."

(Παράφραση του γνωστού αποφθέγματος του Ξενοφώντα  που μου ενέπνευσε η φωτογραφία που πήρα στην αρχαία Μεσσήνη)

534. Η καριέρα της γυναίκας στον ανδροκρατούμενο κόσμο.

Μέχρι τα μέσα του περασμένου αιώνα, η γυναικεία εργασία ήταν ταμπού και ντροπή για τον σύζυγο αφού σήμαινε ότι δεν ήταν ικανός να την θρέψει (!) ενώ μόλις το 1952 απέκτησαν οι Ελληνίδες δικαίωμα ψήφου. Στα επόμενα εξήντα χρόνια, οι γυναίκες κάλυψαν μια αβυσσαλέα απόσταση. Κατόρθωσαν να καταξιωθούν στην συνείδηση του κόσμου και να εκπορθήσουν όλα τα θεωρούμενα ανδρικά επαγγέλματα, που στην πράξη αποδείχτηκε ότι δεν είχαν λόγο να θεωρούνται ως τέτοια. 

Η πορεία τους δεν ήταν εύκολη. Πληρώθηκαν με χαμηλότερους μισθούς  από εκείνους των ανδρών για την ίδια δουλειά, άκουσαν μύριες ειρωνείες, υπέστησαν σεξουαλικές παρενοχλήσεις και συνδύασαν τον δύσκολο ρόλο της εργαζόμενης μητέρας και της νοικοκυράς αλλά δεν πτοήθηκαν. Επέμειναν και κατενίκησαν την προκατάληψη των ανδρών που έβλεπαν την επαγγελματική τους ανέλιξη σαν απειλή για την δική τους.  Παλιός συνάδελφος, γνωστός για την στενοκεφαλιά του, είχε συστήσει κάποτε σε νεαρή εκπαιδευόμενη "να πάει να πλύνει πιάτα". Τελικά, εκείνη εξελίχθηκε σε επιτυχημένο διευθυντικό στέλεχος τραπεζών καταλαμβάνοντας θέσεις ανώτερες από την δική του. 

Σήμερα, η μεγαλύτερη ικανότητα οδήγησης αυτοκινήτου από τις γυναίκες αναγνωρίζεται έμπρακτα από ασφαλιστικές εταιρείες με έκπτωση στα ασφάλιστρα. Έχουν καλλίτερες σχολικές επιδόσεις, όπως αποδεικνύουν οι  περισσότερες πρωτιές στις εισαγωγικές. Οργανικά είναι ισχυρότερες, αφού σύμφωνα με την Στατιστική Αρχή, το προσδόκιμο ζωής στην ηλικία των 65 ετών, είναι 18,5 χρόνια για τους άντρες και τα 20,6 χρόνια για τις γυναίκες. 

Οι γυναίκες έχουν καταλάβει με επιτυχία όλα τα επαγγέλματα ακόμη και του πιλότου πολεμικών αεροσκαφών, στις ΗΠΑ. Διαπρέπουν στον ανδροκρατούμενο κόσμο της ναυτιλίας: οι καπετάνισσες δεν υστερούν σε τίποτε από τους άνδρες συναδέλφους τους, αρκετές επιτυχημένες ναυτιλιακές εταιρείες και τράπεζες διοικούνται από γυναίκες.  Πριν από λίγα μόλις χρόνια, η τότε Τράπεζα Εργασίας είχε ως πολιτική να μην προσλαμβάνει γυναίκες.   

Κάποιες γυναίκες έχουν την φήμη ότι είναι δύσκολες στην δουλειά τους.  Συνεργαζόμενος μαζί τους δεν είχα πρόβλημα. Απλά τις σεβόμουν ως επαγγελματίες γιατί ήξερα πως πίσω από μια επιτυχημένη γυναίκα κρύβεται μεγαλύτερος μόχθος  επειδή για να καταλάβει την θέση της  έπρεπε να είχε πολεμήσει την ανδρική προκατάληψη. Κάποτε ταξίδεψα στο Λονδίνο με την διευθύντρια μεγάλης ναυτιλιακής εταιρείας, γνωστής για τον αυταρχισμό της. Στο ρεστοράν που με κάλεσε για δείπνο, μου εκμυστηρεύτηκε ότι αναγκαζόταν να παίζει αυτόν τον ρόλο για να καταπολεμήσει την προσωπική της δειλία και να επιπλεύσει σε ένα ανδροκρατούμενο χώρο, στον οποίο σύμφωνα με την αρρωστημένη αντίληψη, η κατάληψη μιας σημαντικής θέση από γυναίκα έχει εξαγοραστεί με ανταλλάγματα...

Στην ιστορία, οι μόνες γυναίκες που ασκούσαν εξουσία ήταν οι βασίλισσες. Στα νεότερα χρόνια εμφανίζονται και μη γαλαζοαίματες σιδηρές κυρίες: Ιντίρα Γκάντι, Γκόλντα Μέιρ, Μάργκαρετ Θάτσερ, Άνγκελα Μέρκελ. Ομολογώ ότι μεγαλύτερη εμπιστοσύνη μου εμπνέουν αρχηγοί κρατών.

Κύριοι ομόφυλοι, ας το παραδεχτούμε. Με εξαίρεση την μυϊκή δύναμη, δεν υπερτερούμε σε τίποτε απολύτως από τις γυναίκες. Μάλιστα,  αν ντε και καλά πρέπει να βάλουμε ταμπέλες στα φύλα, θα ψήφιζα το γυναικείο ως το ισχυρό. 

Οι γυναίκες έχουν όμως πολύ ακόμη δρόμο να διανύσουν. Ευτυχώς, με την πάροδο του χρόνου, μειώνεται η προκατάληψη οπότε μετά από κάποια χρόνια θα μηδενιστεί. Για να το επιτύχουν αρκεί να το πιστέψουν οι ίδιες.  Να μην νομίζουν ότι χρειάζεται να χρησιμοποιήσουν γοητεία (οι λίγες που το έκαναν είχαν βραχύβια επιτυχία και στιγματίστηκαν) ούτε  δάκρυα ούτε να μιμηθούν τα ανδρικά πρότυπα. Αν είναι σωστές στη δουλειά τους και διαθέτουν επαγγελματική συνείδηση, γρήγορα θα αναγνωριστούν. 

Όπως το χρώμα ενός αυτοκίνητου δεν κάνει καμιά διαφορά στην απόδοσή του, το ίδιο δεν κάνει και μια ανατομική διαφορά στο ανθρώπινο σώμα. Η καριέρα είναι σαν την ελευθερία. Δεν χαρίζεται, κατακτιέται με προσπάθειες και διεκδικήσεις. 

(Aπό την στήλη μου "Εμπειρικές Συμβουλές Αυτοβελτίωσης" στο ποιοτικό e-περιοδικό Flow Magazine:

http://www.flowmagazine.gr/article/view/i_kariera_tis_gunaikas_ston_androkratoumeno_kosmo)

533. Υπάρχουν αναντικατάστατοι;

Είναι αλήθεια ότι ο καθένας από εμάς είναι μοναδικός στη ζωή. Κανένας στον κόσμο, πριν από εμάς, από καταβολής ανθρώπινου γένους, και μετά από εμάς, όσο θα υπάρχει ανθρώπινο γένος, δεν θα είναι σαν κι εμάς. Είναι ακόμη αλήθεια ότι ο καθένας μας έχει τις χάρες και τα ταλέντα του, κάποια από τα οποία μπορεί να είναι μοναδικά. Είναι όμως εξ ίσου αληθές ότι η ανθρωπότητα πορεύτηκε με επιτυχία για εκατομμύρια χρόνια χωρίς εμάς και τα ταλέντα μας και θα πορευτεί μέχρι την συντέλεια του κόσμου χωρίς να της λείψουμε (στην πραγματικότητα ούτε καν θα αντιληφτεί την έλλειψή μας).

Αφού συμφωνήσαμε τι συμβαίνει με την παρουσία μας στην υφήλιο, ας πάμε στον μικρόκοσμο που λέγεται εργασία. Καμιά φορά (ή μήπως συχνά;) πέφτουμε στην παγίδα που στήνουμε εμείς οι ίδιοι στον εαυτό μας, πιστεύοντας πως είμαστε τόσο σημαντικοί, ώστε χωρίς εμάς θα έλθει η καταστροφή. Ίσως αυτή η ψευδαίσθηση να μας τονώνει το ενδιαφέρον για την ανιαρή δουλειά μας, ίσως να δίνει στο εγώ μας τροφή που, για κάποιους λόγους, την έχει ανάγκη. 

Το αποτέλεσμα της αντίληψής μας αυτής θα ήταν αδιάφορο αν δεν μας οδηγούσε ενίοτε σε αρνητικές συμπεριφορές: Εργασιομανία (workaholism), με ό,τι αυτό συνεπάγεται για εμάς και τους δικούς μας. Γάντζωμα σε μια θέση αρνούμενοι να παραδώσουμε τα ηνία της επιχείρησής ή του μαγαζιού μας στα παιδιά μας. Άγχος, που προκύπτει από την ανάγκη να αποδεικνύουμε συνεχώς στον εαυτό μας κα στους άλλους ότι, πράγματι, είμαστε αναντικατάστατοι.   

Η ναρκισσιστική φαντασίωση ότι είμαστε αναντικατάστατοι, πέραν της επαγγελματικής, επηρεάζει αρνητικά και την προσωπική μας ζωή. Ανησυχούμε υπερβολικά και αφύσικα για το μέλλον των παιδιών μας αν μας συμβεί κάτι, με αποτέλεσμα να γινόμαστε υπερπροστατευτικοί. Έτσι όμως υποσκάπτουμε την αυτοπεποίθησή τους και επαληθεύουμε τους φόβους μας μέσω μιας αυτο-επιβεβαιωνόμενης προφητείας (self fulfilling prophecy).  Ο λαός μας έχει θυμοσοφικά αποφανθεί "αλί, σ' αυτόν που πάει" εννοώντας ότι μετά τον θάνατό κάποιου τα μέλη της οικογένειάς του, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, θα βρουν τον δρόμο τους. 

Αν ρίξουμε μια ματιά γύρω μας βλέπουμε ότι αυτό που πράγματι ισχύει είναι το "ουδείς αναντικατάστατος", ακόμη ο Αϊνστάιν ή ο Μέγας Ναπολέων. Ο επόμενος μπορεί να είναι υποδεέστερος αλλά θα συνεχίσει το έργο του έστω και λιγότερο αποτελεσματικά. Η ιστορία της ανθρωπότητας δεν προχωρά ολόισια αλλά με ζικ-ζακ. 

Ένα από τα καθήκοντα του σωστού μάνατζερ να φροντίζει να παράγει άλλους μάνατζερ που θα μπορούν επάξια να τον αντικαταστήσουν. Αντίθετα ένας κατά φαντασίαν αναντικατάστατος όχι μόνο δεν το κάνει αυτό αλλά έμμεσα σαμποτάρει τους υποψήφιους για να αποδεικνύει στους άλλους και στον εαυτό του την "μοναδικότητά" του. 

Ο καλλίτερος τρόπος για να θεραπευτεί κάποιος από την αντίληψη που έχει πως "μετά από μένα το χάος" είναι ένας μοναχικός περίπατος σε νεκροταφείο. Εκεί, ανάμεσα σε χιλιάδες πρώην "αναντικατάστατους", θα σκεφτεί, θα φιλοσοφήσει, θα προσγειωθεί και θα φύγει σοφότερος. 

Το βέβαιο είναι πως, μετά από εμάς, η γη θα συνεχίσει να γυρίζει, η τηλεόραση να διαφημίζει σερβιέτες και τα σουβλατζίδικα να ταΐζουν στρατιές Ελλήνων...

(Aπό την στήλη μου "Εμπειρικές Συμβουλές Αυτοβελτίωσης" στο ποιοτικό e-περιοδικό Flow Magazine:

http://www.flowmagazine.gr/article/view/uparxoun_anantikatastatoi)

532. Επτά συμβουλές για την αντιμετώπιση του επαγγελματικού άγχους

Σημαντική πηγή άγχους είναι η εργασία, ανεξαρτήτως επαγγέλματος. Πολλοί φαντάζονται κάποιο άλλο επάγγελμα ως το ιδανικό αντί του δικού τους. Όμως, κι αν ακόμη ασκούσαν εκείνο, πάλι θα θεωρούσαν κάποιο άλλο ως ιδανικό. 

Δουλειά χωρία άγχος δεν υπάρχει. Οι λόγοι πολλοί: ανία, συνεχής πίεση χρόνου και προθεσμιών, βάρος ευθυνών, κακό περιβάλλον εργασίας, μη αναγνώριση αξίας κλπ. Μερικοί αγχώνονται τόσο που  σωματοποιούν το άγχος τους πάσχοντας από αϋπνία, χρόνια κούραση, τεντωμένους μυς, τικ κλπ. 

Σε προηγούμενο άρθρο με τίτλο "Είναι ο μισθός το πρωτεύον κίνητρο εργασίας;" ανακαλύψαμε ότι, μετά την κάλυψη των αναγκών επιβίωσης, προηγούνταν άλλα κίνητρα, όπως η ψυχολογική ικανοποίηση από την εργασία (job satisfaction) το αίσθημα ασφάλειας κλπ. Επίσης στο άρθρο "Ψυχολογώντας τους άλλους: Οι τρεις ανάγκες" είδαμε ότι η εργασία καλύπτει, μεταξύ άλλων, την ανάγκη μας για Επιτεύγματα (achievement). Μπορούμε να δούμε το άγχος ως ένα μέρος του τιμήματος που πληρώνουμε για το πακέτο "υλικά αγαθά-ψυχολογική κάλυψη" που μας προσφέρει η δουλειά μας. 

Αφού το εργασιακό άγχος είναι αναπόφευκτο, το ζητούμενο δεν είναι η εξαφάνιση αλλά ο έλεγχός του. Για αυτό δεν υπάρχουν διάφοροι τρόποι και ο καθένας  βρίσκει τον συνδυασμό που του ταιριάζει.  Ιδού οι δικοί μου:

• Ένα γραφείο γεμάτο ανακατεμένα χαρτιά όπου ψάχνεις εναγωνίως να βρεις αυτό που επείγεσαι και συχνά δεν το βρίσκεις είναι πηγή άγχους. Εύκολα εξουδετερώνεται με συχνό ξεκαθάρισμα, πετώντας τα άχρηστα έγγραφα και αρχειοθετώντας τα υπόλοιπα σε φακέλους. Έτσι ελέγχεις εσύ το χαρτομάνι  και όχι εκείνο εσένα. 

• Το ίδιο με το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο. Όταν όλα τα μηνύματα, εισερχόμενα και εξερχόμενα, είναι αταξινόμητα, αγχώνεσαι για να βρεις εκείνο που θέλεις κάθε φορά. Κι όσο πιο παλιό είναι τόσο πιο πολύ δυσκολεύεσαι να το εντοπίσεις ανάμεσα στον πέλαγος των άλλων. Η άμεση αρχειοθέτηση στον οικείο ηλεκτρονικό φάκελο που θα ανοίξεις λύνει το πρόβλημα, μαζί με το σβήσιμο των άχρηστων μηνυμάτων που μπερδεύονται με τα χρήσιμα. Για αυτό και η αναγραφή του θέματος σε όλα τα επαγγελματικά (και όχι μόνο) μηνύματα διευκολύνει την αρχειοθέτηση και τον γρήγορο εντοπισμό τους. 

• Στη δουλειά (αλλά και στη ζωή) συνεχώς δημιουργούνται νέες εκκρεμότητες, που τριβελίζουν το μυαλό μας και μας αγχώνουν. Η λύση είναι η καταγραφή τους σε λίστα και η διαγραφή τους όταν  τακτοποιούνται. Τα μέσα καταγραφής ποικίλουν: παλιός συνάδελφος στην τράπεζα, διευθυντής, που χειριζόταν τα προβληματικά δάνεια είχε κρεμάσει στον απέναντι τοίχο του γραφείου του ένα μικρό πίνακα όπου κατέγραφε τις εκκρεμότητες με μαρκαδόρο. Σήμερα υπάρχουν τα ηλεκτρονικά μέσα.   

• Πολύ σημαντική είναι και η οργάνωση των ραντεβού μας. Προσωπικά με εξυπηρετεί το βιβλίο-ατζέντα που σε κάθε δισέλιδο ανοίγεται μπροστά μου ολόκληρη η εβδομάδα. Βέβαια, οι χρήστες των σύγχρονων κινητών τηλεφώνων δεν έχουν ανάγκη από χάρτινα εργαλεία.  

• Η τεχνολογία, που έχει αντικαταστήσει τις γραμματείς με ηλεκτρονικά εργαλεία, προσφέρει την τηλεφωνική συσκευή με αυτόματη κλήση  προεπιλεγμένων αριθμών. Είναι ταχύτερη από την χειροκίνητη πληκτρολόγηση και απαλλαγμένη από λάθη που κάνουμε στην βιασύνη μας και μας εκνευρίζουν.         

• Το πρωινό ξύπνημα λίγο ενωρίτερα μάς γλυτώνει από το καθημερινό πρωινό άγχος για έγκαιρη προσέλευση στην δουλειά. 

• Η καλλιέργεια καλών σχέσεων, πνεύματος συνεργασίας και αλληλοκατανόησης με συναδέλφους και συνεργάτες μάς απαλλάσσει από τις στρεσογόνες εντάσεις ενός κακού κλίματος.  

Το πρόβλημα του άγχους είναι πολύπλοκο και σύνθετο και δεν μπορεί να καλυφθεί στο στενό πλαίσιο ενός άρθρου. Ο ενδιαφερόμενος αναγνώστης μπορεί να βρει περισσότερα στο βιβλίο μου "Αντίο, Άγχος" (link στο http://www.dioptra.gr/Vivlio/124/710/Antio-agxos/ ) (εκδόσεις Διόπτρα), που παρουσιάζει  με γλαφυρότητα και χιούμορ τους εβδομήντα περίπου τρόπους που ανέπτυξα για να αντιμετωπίσω αποτελεσματικά το δικό μου άγχος, επαγγελματικό κα μη. 

Για όλα φταίει ο Αδάμ που εκδιώχθηκε από τον Παράδεισο με την θεϊκή εντολή «με τον ιδρώτα του προσώπου σου να βγάζεις το ψωμί σου». Αν δεν έτρωγε εκείνο το καταραμένο μήλο, τώρα θα λιαζόμασταν ολημερίς στους κήπους της Εδέμ! Βέβαια, και πάλι θα είχαμε άγχος για χίλιους δυο λόγους, ο σημαντικότερος από  τους οποίους θα ήταν η ανία. Όχι όμως για χίλιους τρεις που έχουμε τώρα, προσθέτοντας και την εργασία…

(Aπό την στήλη μου "Εμπειρικές Συμβουλές Αυτοβελτίωσης" στο ποιοτικό e-περιοδικό Flow Magazine:

http://www.flowmagazine.gr/article/view/epta_sumvoules_gia_tin_antimetopisi_tou_epaggelamatikou_agxous)

531. Όσα πρέπει να ξέρετε για τις τραπεζικές καταθέσεις

Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Τι είναι τραπεζική κατάθεση; Δάνειο του καταθέτη προς την τράπεζα. Η τράπεζα δανείζεται από τους καταθέτες και δανείζει τους δανειολήπτες (ιδιώτες και επιχειρήσεις), αφού προηγουμένως ελέγξει την φερεγγυότητά τους, όπως θα έκανε κάθε σώφρων δανειστής. Μια στιγμή! Δανειστής είπαμε; Μα και ο καταθέτης είναι δανειστής. Και ως σώφρων δανειστής οφείλει να ελέγξει την φερεγγυότητα του δανειολήπτη του, δηλαδή της τράπεζας. Στην πραγματικότητα το κάνει, ή μήπως καταθέτει τα λεφτά του σε όποια τράπεζα του δώσει το υψηλότερο επιτόκιο; Η πάλαι ποτέ Τράπεζα Κρήτης, επί Κοσκωτά, έδινε τρελά επιτόκια για να προσελκύσει καταθέσεις ενώ, σύμφωνα με φήμες, για μεγάλα ποσά χάριζε και αυτοκίνητα! Μετά την αποκάλυψη του σκανδάλου, φυσικά κατέρρευσε. 

Από μεγάλο Έλληνα πλοιοκτήτη, δανειακό πελάτη μου στην αμερικάνικη τράπεζα που ήμουν τότε διευθυντής, ζητούσα κάθε χρόνο οικονομικά στοιχεία για να βεβαιωθώ ότι συνεχίζει να είναι φερέγγυος. Όμως και εκείνος ζητούσε τον ετήσιο ισολογισμό της τράπεζας. Γιατί; Μα εκτός από δανειολήπτης ήταν παράλληλα και καταθέτης  της. Ήθελε, δικαίως, να  βεβαιωθεί ότι η τράπεζα παρέμενε ισχυρή για να της εμπιστεύεται τις καταθέσεις του. 

Για την ιστορία, ενώ η τιμή της μετοχής της συγκεκριμένης τράπεζας-κολοσσού, κάποτε ξεπερνούσε τα $70, μετά την φούσκα των ακινήτων που έσκασε στην Αμερική καταβαραθρώθηκε στο $1 έτοιμη να πτωχεύσει. Αυτό δείχνει ότι η φερεγγυότητα των τραπεζών (όπως και κάθε οργανισμού ή χώρας) μπορεί να τεθεί σε αμφισβήτηση ανάλογα με προβλεπτές ή απρόβλεπτες εξελίξεις.     

Συμβουλή: Πριν δανείσετε μια τράπεζα καταθέτοντας σε αυτήν τα χρήματά σας ελέγξετε τη φερεγγυότητά της. Πώς; Πολύ εύκολα. Έχουν φροντίσει για αυτό οι διεθνείς οίκοι αξιολόγησης (Standard & Poors,  Moody's, Fitch) οι οποίοι, αφού εξετάσουν ενδελεχώς τα οικονομικά στοιχεία και τις προοπτικές της κάθε τράπεζας (μεγάλης εταιρίας, οργανισμού, χώρας,) την βαθμολογούν με συγκεκριμένους κωδικούς (π.χ. ΑΑΑ, ΑΑ+, ΒΒ-, Caa1) που  καλύπτουν όλη την γκάμα, από άριστα μέχρι "σκουπίδια". (Για τους οίκους αξιολόγησης θα μιλήσουμε εκτενέστερα σε επόμενο άρθρο). Η βαθμολόγηση (rating) δημοσιεύεται στα ΜΜΕ και το διαδίκτυο. Αν ρωτήσετε τον υπάλληλο θα σας πει την βαθμολόγηση της τράπεζάς του και την συγκρίνετε με εκείνη των άλλων τραπεζών. Αν αυτή την απλή κίνηση έκαναν όσοι μετέφεραν σε κυπριακές τράπεζες τις καταθέσεις τους, για μεγαλύτερη ασφάλεια, στην αρχή τη οικονομικής κρίσης, θα διαπίστωναν το λάθος τους.        

Μα, θα ρωτήσετε, δεν είναι οι τραπεζικές καταθέσεις εγγυημένες από το κράτος; Τι με νοιάζει η βαθμολογία τους από τους διεθνείς οίκους, που  στο κάτω-κάτω κάνουν και λάθη; Ας πάρουμε τα πράγματα με την σειρά. 

Τα δεδομένα είναι τα εξής: 
•  Οι εγγυήσεις καλύπτουν ένα ορισμένο ποσόν και όχι ολόκληρο: 100.000 ευρώ ανά καταθέτη για το σύνολο των λογαριασμών του ανά τράπεζα.
•  Η παρεχόμενη εγγύηση είναι τόσο ισχυρή όσο οικονομικά ισχυρός είναι ο εγγυητής. Το ελληνικό δημόσιο εν προκειμένω, το οποίο πριν από λίγα χρόνια άφησε απλήρωτους τους συμπολίτες μας που το εμπιστεύτηκαν αγοράζοντας ομόλογά του.
• Το ρίσκο που παίρνει ο καταθέτης είναι τριπλό: (α) η φερεγγυότητα του πρωτοφειλέτη, δηλαδή της τράπεζας, ελληνικής ή ξένης που λειτουργεί στην Ελλάδα. (β) η φερεγγυότητα του εγγυητή, που αναφέραμε προηγουμένως, στη περίπτωση που εκείνη πτωχεύσει ή αδυνατεί να πληρώσει, και (γ) κι αν ακόμη οι δύο πρώτοι είναι οικονομικά φερέγγυοι υπάρχει ο κίνδυνος, έστω θεωρητικά, πολεμικής σύρραξης, πολιτικής αστάθειας κλπ (sovereign risk). Σε αυτόν τον κίνδυνο υπόκεινται οι καταθέσεις και των υποκαταστημάτων ξένων τραπεζών που λειτουργούν στην Ελλάδα,  δηλαδή, η μητρική τράπεζα δεν εγγυάται τις καταθέσεις αυτές. 
Πώς μπορούμε να αποφύγουμε αυτούς τους κινδύνους; Με τρεις ουσιαστικές κινήσεις: 
• Προσεκτική επιλογή της τράπεζας. Πέρασε ο καιρός της ανεμελιάς, τότε που θεωρούσαμε ότι οι καταθέσεις μας είναι  εγγυημένες βρέξει-χιονίσει. Προσοχή, το υψηλότερο επιτόκιο καταθέσεων σε σύγκριση με εκείνο των άλλων τραπεζών μπορεί να κρύβει κάποιο πρόβλημα ρευστότητας ή αδυναμίας. Η φερεγγυότητα μιας τράπεζας δεν είναι τα επιβλητικά κτίρια, τα πολυτελή γραφεία, ο αριθμός των υποκαταστημάτων και οι μελιστάλαχτοι υπάλληλοι. Είναι αυτό που δείχνει η βαθμολόγηση των διεθνών οίκων. Παρά τα λάθη που μπορεί να κάνουν (και έχουν πράγματι κάνει) είναι το πιο αξιόπιστο σύστημα που έχουμε διαθέσιμο αυτή την στιγμή. 
•  Διάσπαση των καταθέσεων σε περισσότερες τράπεζες ώστε να καλύψουμε ολόκληρο το ποσό από την εγγύηση του ελληνικού δημοσίου, η φερεγγυότητα του οποίου εγείρει ερωτηματικά αλλά είναι καλλίτερη από το τίποτε. 
•  Σώφρονα επιλογή των πολιτικών μας ταγών με ορθολογιστικά κριτήρια προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί η πιθανότητα πολιτικής αστάθειας.   

Η τράπεζα δεν κρατά τις καταθέσεις μας στο χρηματοφυλάκιό της  αλλά τις επενδύει δανείζοντας:
• τους πελάτες της (εταιρείες και ιδιώτες) 
• άλλες τράπεζες που έχουν ανάγκες ρευστότητας κα βγαίνουν για αυτό τον λόγο στην διατραπεζική αγορά. Ναι, σωστά μαντέψατε, εξετάζει προηγουμένως την φερεγγυότητα της άλλης τράπεζας λαμβάνοντας υπόψη την βαθμολόγηση των διεθνών οίκων αξιολόγησης προκειμένου να αποφασίσει την διάρκεια, το ύψος και τους όρους της δανειοδότησης 
• την κεντρική τράπεζα της χώρας στην οποία λειτουργεί, εδώ η Τράπεζα της Ελλάδος. 

Η τράπεζα όμως φροντίζει να έχει διαθέσιμο ένα ελάχιστο ποσό για να καλύπτει τις καθημερινές ανάγκες της σε ρευστότητα, δηλαδή τις συνήθεις αναλήψεις των καταθετών της. Αν όμως κάποια στιγμή όλοι οι καταθέτες της και ζητήσουν να αποσύρουν το σύνολο των καταθέσεών τους η τράπεζα αδυνατεί να τους ικανοποιήσει. 
Πότε θα συμβεί αυτό; Σε συνθήκες πανικού που προέρχεται είτε από πραγματικά αίτια είτε από απλές φήμες. Σε μια τέτοια περίπτωση θα επηρεαστεί ολόκληρο το τραπεζικό σύστημα το οποίο θα καταρρεύσει. Τότε οι τράπεζες κλείνουν προληπτικά για λίγες ημέρες, προκειμένου να καταλαγιάσει ο πανικός, επιτρέποντας καθημερινές αναλήψεις μικροποσών από τα ΑΤΜ, όπως έγινε στην Κύπρο, στην οικονομική κρίση.  Είναι γνωστό ότι και στην Ελλάδα, προκειμένου να μην υπάρξει η παραμικρή υπόνοια ότι οι τράπεζες αντιμετωπίζουν προβλήματα ρευστότητας και σπεύσουν όλοι στα ταμεία ζητώντας πίσω τις καταθέσεις τους, η Ευρωπαϊκή Ένωση, ενεργώντας προληπτικά, εφοδίασε αφειδώς με δισεκατομμύρια ευρώ τις ελληνικές τράπεζες με αλλεπάλληλες αεροπορικές χρηματαποστολές.

Στο όχι μακρινό παρελθόν, όλες οι τράπεζες στη Ελλάδα δέχονταν αρκετά μεγάλα ποσά για κατάθεση σε χαρτονόμισμα, χωρίς να ρωτούν την προέλευσή τους, πράγμα που διευκόλυνε το ξέπλυμα χρήματος. Όμως τα πράγματα άλλαξαν σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Πάνω από ένα ορισμένο ποσόν, η τράπεζα όχι μόνο ερωτά την προέλευσή του αλλά ο υπάλληλος υποχρεώνεται να αναφέρει οποιαδήποτε ύποπτη συναλλαγή σε συγκεκριμένο στέλεχος της τράπεζας που την διερευνά περαιτέρω.  Όποιος φυλάει λεφτά στο σπίτι και θέλει να τα καταθέσει στη τράπεζα ίσως κληθεί να δώσει εξηγήσεις.  Όμως για τους κινδύνους που διατρέχουμε κρατώντας λεφτά "στο στρώμα" θα μιλήσουμε στο επόμενό μας άρθρο.   

(Από την στήλη μου Εμπειρικές Συμβουλές Αυτοβελτίωσης στο e-περιοδικό Flow Magazine:

http://www.flowmagazine.gr/article/view/osa_prepei_na_kserete_gia_tis_trapezikes_katatheseis/category/quality_of_life)